با سلام و عرض التماس دعا سوالم درباره عدل الهی است و ان اینکه چرا اثر برخی گناهان به فرزندان ما می رسدو انها باید به خاطر ما سختی ببینند در حالی که انها هیچ نقشی در گناه ما نداشته اند؟با تشکر
گفتار و رفتار آدمی دو پی‌آمد دارد:
یکی پی‌آمد تکلیفی و دیگری پی‌آمد وضعی. اثر وضعی اعمال در دنیا ظاهر می‌شود، ولی اثر تکلیفی در آخرت نمایان می‌گردد.
براساس قرآن که فرمود: «و لا تزر وازرة وزر اخری؛(1) هيچ گنهكارى گناه ديگرى را متحمّل نمىشود» معلوم می‌شود خداوند کسی را به کیفر گناه بستگانش مؤاخذه نمی‌کند، این کار برخلاف عدل است،ولی پی‌آمد وضعی عمل پدر و مادر ممکن است دامنگیر فرزندان بشود: «ولیخش الذین لو ترکوا من خلفهم ذریة ضعافاً خافوا علیهم فلیتقوا الله و لیقولوا قولاً شدیداً؛(2) آنان که اگر فرزندان ناتوانی از خود برجای بگذارند، بر آیندة آنان بیم دارند، باید از ستم بر یتیمان مردم بترسند، پس باید از خدا پروا دارند و سخنی درست گویند». علامه طباطبایی در تحلیل این آیه گفته است:
کسی که به یتیمی ستم کند، نتیجة ستم او در اولین فرصت دامنگیر فرزندان او می‌شود. این مسئله از حقایق شگفت‌انگیز قرآنی است.
از این آیه به دست می‌آید که بین عمل انسان (نیک و بد) و بین پیشآمدها و حوادث، ارتباط مرموزی وجود دارد. به لحاظ تجربه‌های مردمی نیز همگان بر این باوراند که انسان نتیجة بخشی از آثار عمل خود را در دنیا می‌بیند. چه بسا افراد شروری که کیفر شرارت خود را می‌چشند. در آیات متعدد بر این نکته توجه داده شده که آدمی پی‌آمد عمل خود را به نحوی دریافت می‌کند، حال خودش یا فرزندانش».(3)
بنابراین باید بین آثار تکلیفی و آثار وضعی تفاوت گذاشت. آثار تکلیفی گناهان پدر و مادر مربوط به خودشان و دامنگیر فرزندان نمی‌شود، مثلاً اگر پدر یا مادر،مرتکب کار حرامی شدند، خودشان مجازات دنیوی یا اخروی آن را متحمل می‌شوند.
اما در مورد آثار وضعی، چون آثار وضعی قابل جداشدن از عمل نیستند و به صورت قهری و طبیعی بر عمل مترتب می‌شوند، این آثار، فرزندان بیگناه را نیز شامل می‌شود، مانند آن که اگر فردی در خانواده، مسائل بهداشتی را رعایت نکند، مریض می‌شود و اگر مرض او مسری باشد، به دیگران نیز سرایت می‌کند. نمی‌توان گفت چرا مرض او به دیگران سرایت کرد یا اگر راننده بی احتیاطی کرد ،همه سرنشینان خودرو از این حوادث آسیب می‌بینند؛ زیرا تمام این‌ها از آثار وضعی محسوب می‌شود و وابسته به اراده و اختیار ما یا دیگران نیست.
البته در کم و کیف تعامل خداوند با افراد سختی دیده از این امر تفاوت آشکاری وجود دارد . خداوند هیچ گاه فرزندی را که متاثر از رفتار نادرست والدین دچار سختی و مشکل می شود ،مجرم نمی داند . با آن ها همانند دیگر فرزندان برخورد نمی نماید، بلکه آن رنج و سختی هم زمینه تکامل آن ها محسوب شده ، اجر و پاداش بسیاری را برای ایشان به دنبال دارد . وجود رنج و فشار ها در نوع عملکردی که خداوند از ایشان مطالبه دارد و نوع محاسبه خداوند در قیامت از ایشان تاثیر مستقیمی خواهد داشت .
پی‌نوشت‌ها:
1. انعام(6) آیه 164.
2. نساء(4) آیه 9.
3. المیزان،ج4، ص215، دارالکتب الاسلامیه،تهران، 1379.
