مرجع تقلید

علت این که غیر مجتهد باید در مسائل شرعی از مجتهد تقلید کند، این است که غیر مجتهد در مسائل دینی متخصص نیست و عقلش حکم می کند که به متخصص در مسائل شرعی مراجعه کند. همان گونه که در بقیه کارهایش به متخصص رجوع می کند؛ مثلا وقت مریضی به دکتر، وقت خرابی ماشین به مکانیک، و برای ساختمان سازی به معمار و مهندس مراجعه می کند. قرآن مجيد هم به این مسئله تأکید کرده و مى‏فرمايد: «فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ؛ (1) اگر چيزى را نمى‏دانيد، از اهل اطّلاع سؤال كنيد».
حال اگر کسی که خودش مجتهد نیست و تخصص در مسائل شرعی ندارد، بخواهد در بین فتاوای چندین مجتهد نظری را که خودش می پسندد و عقلش آن را می پذیرد، قبول کند و به آن عمل کند، می شود مراجعه به غیر متخصص و جاهل، و این، مخالف حکم عقل است؛ یعنی در کاری دخالت کرده که صاحب نظر نیست. مثل این می ماند که بیمار به چند طبیب مراجعه کند و هر طبیبی داروی خاصی بدهد و بعد مریض داروهای داده شده از چند طبیب را که متفاوت هستند، مخلوط کند و مطابق تشخیص خودش داروهایی را انتخاب کند و بخورد. آیا این کار صحیح است؟ و نتیجه می دهد؟ مسلماً کار درستی نیست و هیچ بیمار عاقلی این کار را نمی کند.
اگر مجتهد جامعِ شرایط اشتباه کند، نه خودش گناهکار است و نه مقلدش؛ چون هر کدام به وظیفه خودشان عمل کرده اند و مقصر نیستند تا گناه حساب شود. بنابراین، گناهی در کار نیست تا به گردن مجتهد یا مقلد باشد. علاوه بر این که گناهی نیست، بلکه مقلد به جهت عملش ثواب می برد و مجتهد اگر مطابق واقع نظر داده باشد، دو ثواب و اگر اشتباه نظر داده باشد، یک ثواب دارد؛ چون بین خود و خدای خود تمام تلاش خویش را در به دست آوردن حکم خدا به کار برده است و در خطایش معذور است. این مسئله، مطابق حدیث مشهوری است که رسول اکرم(ص)فرمود: برای مصیب (کسی که به واقع رسیده) دو پاداش، و برای کسی که اشتباه کرده، یک پاداش است. (1)

پی نوشت:
1. شهید مطهری، مجموعه آثار، ج 21، ص 323.