چرااین الفاز را بکار میبر ند
فرشتگان چنان كه از سخنان شان در آیه شریفه30بقره پيدا است، پى برده بودند كه انسان اهل فساد و خونريزی است. اما از كجا با خبر بودند؟
سه نظر در تفسیر این آیه آمده است:
1- خداوند قبلا آينده انسان را به طور اجمال براى آن ها بيان فرموده بود (1)،
2- ملائكه اين مطلب را از كلمه" فِي الْأَرْضِ" ( روى زمين) دريافته بودند، زيرا مىدانستند انسان از خاك آفريده مىشود. ماده به خاطر محدوديتى كه دارد، مركز نزاع و تزاحم است، چه اين كه جهان محدود مادى، طبع زياده طلب انسان ها را نمىتواند اشباع كند، حتى اگر همه دنيا را به يك فرد بدهند، باز ممكن است سير نشود. اين وضع مخصوصا در صورتى كه توام با احساس مسئوليت نباشد،سبب فساد و خونريزى مىشود(2).
3- پيشگويى فرشتگان به خاطر آن بود كه حضرت آدم ، نخستين مخلوق روى زمين نبود، بلكه پيش از او نيز مخلوقات دیگرى بودند كه به نزاع و خونريزى پرداختند. پرونده سوء پيشينه آن ها سبب بدگمانى فرشتگان نسبت به نسل آدم شد!(3)
اين تفسيرهاى سهگانه چندان منافاتى با هم ندارند، يعنى ممكن است همه اين امور سبب توجه فرشتگان به اين مطلب شده باشد. اتفاقا اين يك واقعيت بود كه آن ها بيان داشتند، خداوند هم در پاسخ هرگز آن را انكار نفرمود، بلكه اشاره كرد در كنار اين واقعيت، واقعيت هاى مهم ترى در باره انسان و مقام او وجود دارد كه فرشتگان از آن آگاه نيستند!
در هر حال این آیه خود یکی از شواهد حضور موجوداتی همچون انسان قبل از نسل بنی آدم در روی زمین به حساب می آید، چنان که در بعضى از روایات وارده از ائمه (ع) مطالبى آمده که سابقه ادوار بسیارى از بشر قبل از دوره حاضر را اثبات مىکند.
امام صادق علیه السلام به راوى فرمود: شايد می پندارى كه خدا اين يك جهان را آفريده، يا اينكه آدمى جز شما نيافريده، خدا هزار هزار جهان و هزار هزار آدم آفريده و تو دنبال اين همه جهان و اين همه آدميانى. (4)
پی نوشت ها:
1.طبرسی .ترجمه مجمع البیان.تهران.انتشارات فراهانی.1360.ج1.ص117.
2.محمدحسین طباطبایی.المیزان.قم.دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.1374،ج1،ص177.
3.محسن فیض کاشانی.تفسیر الصافی.تهران.انتشارات الصدر.1415،ج1،ص107.
4. شيخ صدوق ، توحید، انتشارات جامعه مدرسين، قم، 1398 ه ق، ج 1، ص 277.
