حضانت فرزند

به نام خدا
پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني

حضانت و نگهداري از فرزند امري است كه بر اساس مصالح عمومي و طبيعي فرزندان تنظيم شده است. در اين گونه قوانين شرايط خاص و ويژه مورد توجه قرار نمي گيرد. اصولا در اسلام حضانت فرزندان امري مشترك و به عهده مادر و پدر است؛ يعني مسئولیت شرعى سرپرستى و نگهدارى فرزند بر عهده پدر و مادر نهاده شده است. در نتيجه اگر فرزند پسر بود، مادر تا دو سال و اگر دختر بود، تا هفت سال در نگهدارى او بر پدر اولویت دارد. اگر مادر نخواهد بچه را نگهداری و حضانت کند، باز بر عهده پدر است تا او را نگهداری کند و مسئولیت با پدر مى‏باشد.(1)
اين تقسیم بندی به جهت مصلحت و نیاز کودک تعیین شده است؛ يعني در زمانى که فرزند نیاز بیش ترى به مادر دارد، اولویت نگهدارى فرزند به او داده شده، چون در کودکی نیاز فرزند به مادر بیش تر است،مسئولیت سرپرستی به مادر داده شده و در عین حال در همین مدت، تأمین هزینه زندگى کودک برعهده پدر است، اما در سنین بالاتر، مسئولیت او به پدر داده شده است.
البته اگر هر کدام از پدر و مادر نخواهند این مسئولیت را بپذیرند، از این جهت که به زندگی فرزند آسیب می رساند، حاکم شرع و قاضی این مسئولیت را بر عهده دیگری می گذارد.(2)
در اين گونه احكام معمولا قاعده طبيعي و متعارف مورد توجه قرار مي گيرد ،چنان كه در وضع همه قوانين بين المللي وضعيت غالبي و حداكثري مورد ملاحظه قرار مي گيرد؛ در نتيجه در اين مورد، شرايط خاص مانند آن كه مادري تمكن و علاقه به نگهداري كامل از فرزندان خود را داشته باشد و نخواهد ديگر ازدواج كند، مورد بحث نيست.
در فرض چنين تمايلي امكان و ظرفيت طرح اين مساله با پدر و درخواست نوعي همراهي و مصالحه وجود دارد، همان گونه كه ممكن است مادر درخواست خود را از طريق مجاري قانوني قضايي و حقوقي مطرح نموده، درخواست حضانت فرزند بيش از زمان مقرر را مطرح نمايد . براي رسيدن به اين نتيجه تلاش نمايد؛ اما در هر حال آن چه در متن قوانين بيان مي شود، شرايط عمومي و طبيعي افراد است.
طرح سوال شما در فرض مواردي است كه والدين هر دو خواهان مراقبت و نگهداري از فرزند هستند، در حالي كه در بسياري از موارد ديده مي شود والدين به ویژه مادران به دلايل مختلف خواهان پذيرش مسئوليت فرزندان خود نيستند و به رغم محبت مادري و علاقه به ارتباط با فرزندان شان نمي خواهند يا نمي توانند مسئوليت ادراه و نگهداري از آنان را بر عهده بگيرند ؛ در اين صورت قانون اسلام رعايت شرايط منطقي در حفظ حرمت فرزند و والدين را کرده است.
پى‏نوشت‏ها:
1. مصطفى حسینى دشتى، معارف و معاریف، نشر دانش ،قم، 1376 ش ، ج 4، ص 574، ماده حضانت.
2. قانون مدني جمهوري اسلامي ايران ، ماده 1169.