بخشش گناهان

به نام خدا
پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني

در برخي از احاديث آمده كه مثلاً هر کس این دعاها و تسبیحات را بخواند، مثل این است که تازه از مادر متولّد شده، هیچ گناهى نداشته و ... اما بايد ديد مراد دقيق از حديث چه بوده و سخن امام ناظر به چه مطلبي است .
بايد توجه باشيد كه هيچ گاه مراد امام آن نيست كه شخص به صرف تلفظ يك آيه يا دعا از تمامي گناهان بخشيده شده و حقي از خدا يا ديگران بر عهده وي نمي باشد.
اولاً : اجر و ثواب اعمال موقوف به قبولی آن است . قبولی دعا و عبادات، آداب و شرایطی دارد. بر اين اساس ثواب­ و فضایلی که برای برخی عبادات، اذکار و ادعیه و قرائت سوره­های قرآن در مفاتیح یا سایر کتب و روایات ذکر شده، ناظر به عباداتی است که به نحو کامل انجام گیرد . آداب و شرایط آن محقق گردد. بين ميزان ثواب موهبتي از جانب خداوند با عمل شخص ، رابطه مستقيم وجود دارد . خداوند در برخي از آيات، پذيرش عمل را منوط به تقوا و نيتي خالص و مي فرمايد: "إِنَّما يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقين" (1) . پيغمبر اكرم (ص) مي فرمايد:"انما الاعمال بالنیات و انما لکل امری مانوی؛(2) ملاك و اعتبار پذيرش كارها نزد خداوند، بستگى به نيت‏ها دارد. براى هر كسى آن خواهد بود كه نيت كرده است ".
ثانياً: شأن و اهمیت هر عملی به میزان دارا بودن حقیقت و به اعتبار روح آن عمل است . خواندن اذکار و ادعیه و قرآن در هر حال ثواب دارد و در دراز مدت اثر وضعی روی قلب و روح انسان می‌گذارد، ولی ثواب اصلی و تأثیر عمقی آن ها زمانی است که موجب بیداری دل و خروج از غفلت و ظلمت و گمراهی گردد .
آن همه ثواب هایی که نقل شده، هرگز مفهومش این نیست که انسان آن ها را به صورت اوراد بخواند. تنها به زبان قناعت کند، بلکه خواندن برای فهمیدن، فهمیدن برای اندیشیدن، و اندیشیدن برای عمل است،‌مثلاً تأکید فراوان بر تلاوت سورة حمد به این خاطر است که توجه و تدبّر در محتوای آن، به انسان روح و ایمان می‌بخشد؛ او را به خدا نزدیک می­کند؛ صفای دل و روحانیت می­آفریند؛ ارادة انسان را نیرومند و تلاش او را در راه خدا و خدمت به خلق افزون می­سازد و میان او و گناه فاصله می­افکند. (3)
هیچ گناهی بدون توبة کامل مورد عفو و بخشش قرار نمی­گیرد. البته با توبه كامل به حكم حديث: "التائبِ من الذنب کمن لا ذنب له" (4) همة گناهان گذشته­اش محو می­گردد.
گاهی عمل بسیار نیک را با ثواب و پاداش فراوان به جا آورده، اما بعد از آن، با عمل دیگری همه آن ها و حتی برخی از اعمال دیگر را که انجام داده ، نابود می­کند؛ بنابراین مراقبت پس از عمل نیز بسیار مهم است. این بدان خاطر اهمیت دارد که انسان تصور نکند با انجام یک عمل، بهشت را برای خود تضمین نموده و می‌تواند هر کاری انجام دهد. خداوند به پيامبر مي فرمايد:" به مردم بگو : بدعتگذار در میان پیامبران نیستم و نمی­دانم که (فردای قیامت ) با من و شما چه خواهد شد". (5)
حال با اين بيان روشن مي شود كه توبه واقعي با شرائط بيان شده (نه فقط صرف بیان لفظ اگر چه با توجه ) داراي آثار خاصي است كه مي تواند آثار برخي از گناهان را از بين ببرد. اگر شخص در طول عمر خود به هر گناهي دست زده و بعد آن خداوند با يك ذكر و دعا از جانب شخص،بخواهد تمام آثار آن را از بين برده و هيچ فرقي بين او و ديگري قائل نشود، با عدالت و حکمت خدا ناسازگار است
اين گونه روايات فقط شامل گناهاني مي شود كه حق خداوند در آن مطرح بوده؛ آن هم حقوقي كه وعده عذاب در جهنم داده شده است. شامل حقّ النّاس، گناهانى که حدّ شرعى و يا جبرانى، مانند قضا و کفّاره دارد نمي شود . شخص بايد حق الناس را ادا كند يا حد بر او جاري و قضا و كفاره را پرداخت نمايد.(6)
نقش توبه در برطرف کردن آثار دنیوی
آثار برخی از گناهان تکوینی و مربوط به دنیا است. در برخی روایات از تاثیر غذای حلال و ...در نوع تربیت افراد سخن به میان آمده است . امام حسین (ع) در روز عاشورا علت اثر نکردن سخنان خود در افراد دشمن را پر شدن شکم آن ها از حرام دانست:"شكم هاي شما از حرام پر شده است"(7) یا برخی از گناهان حق الناس بوده که به هیچ عنوان با توبه رفع نمی شود . شخص باید حقوق افراد را پرداخت نماید. بر این اساس تاثیر توبه اغلب برای آخرت و حق الله است .

پي نوشت ها:
1. مائده (5) آیه 27.
2. خرمشاهی، پیام پیامبر، چ منفرد ، تهران، 1376 ه ش ، ص 327.
3. مكارم شيرازي، تفسیر نمونه، چ دار الکتب الاسلامیه، تهران، 1379ش. ج 1، ص 5.
4. ثقة الاسلام كلينى، الكافي، چ دار الكتب الإسلامية ،تهران 1365 ه ش ، ج 2، ص 435 .
5. احقاف (46) آیه 9.
6. سايت (http://persian.makarem.ir/estefta/?mit=856)
7.گروهي از پژوهشگران،نگاهي نو به جريان عاشورا،چ دفتر تبليغات اسلامي ،قم 1388 ه ش ، ص 322.