یا ابوالفضل - یا علی

به نام خدا
پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني
اهل ارتباط و توجه به خداوند هستید. در هر کاری از خداوند کمک می خواهید و این نعمتی است که باید قدر آن را بدانید.
خداوند به مقتضای لطف و رحمت بی انتهای خویش، اسباب هدایت مردم را فراهم کرده که یکی از آن ها فرستادن پیامبران و نزول کتب آسمانی و راهنمایی رهبران دینی است. هر چند خداوند می تواند بدون واسطه، فیض خود را به موجودات برساند، ولی سنت الهی بر این تعلق گرفته که جهان هستی را بر اساس نظام اسباب و عوامل قرار دهد و فیض خود را تنها از راه علل و اسباب اعطا کند. امام صادق (ع) می فرماید: "ابی الله أن یجری الاشیاء الا بالأسباب؛ (1) خداوند امور و اشیا را از طریق علل و سببش جاری می سازد".
بر این اساس انسان در همه کارهای زندگی به اسباب و وسایل توسل می جوید. خداوند برای اعطای فیض خویش، راه ها و اسبابی را مشخص کرده است، مانند نماز، روزه، نیکی به یتیم، خدمت به مردم و غیره. از جمله اسباب و عوامل، نزول فیض و رحمت الهی، وجود انسان های به حق رسیده (امامان و پیامبران) هستند. همان گونه که در نزول برکات مادی نیز از ابزار و اسباب مادی بهره گرفته است. شفا را در دارو قرار داده و به پزشک‌ آگاهی برای درمان انسان ها داده است.
امام علی (ع) در روایتی وسائلی ذکر کرده که برای نزدیک شدن انسان به خدا می توان از آن ها بهره جست، مانند ایمان به خدا و پیامبر و جهاد در راه خدا و کلمه اخلاص (لا اله الا الله) و نماز و زکات و روزه و حج و عمره و صله رحم و انفاق و کارهای نیک. (2) همان طوری که امور برشمرده ، وسیله نزدیکی به خداوند هستند، استمداد از ارواح مطهر پیامبران و اولیای الهی نیز وسیله تقرب به خداوند است که در قرآن و روایات بدان اشاره شده است. خداوند در این رابطه در قرآن مجید می فرماید: "وابتغوا الیه الوسیله؛ به سوی او وسیله به دست آورید". (3) موضوع مهمی که در آیه مورد توجّه قرار گرفته دستوری است که خداوند خطاب به مؤمنان در رابطه با انتخاب وسیله داده است. وسیله به ‌معنای تقرّب جستن و یا چیزی که باعث تقرّب به دیگری از روی علاقه و رغبت می­شود، است. بنابر این وسیله در آیه دارای معنای وسیعی است و هر چیزی را که باعث نزدیک شدن انسان به درگاه خداوند شود را شامل می­شود که مهمترین آنها ایمان به خدا و پیامبر اکرم (ص) و انجام عبادات مانند، جهاد، نماز و... و همچنین شفاعت پیامبران و امامان و بندگان صالح خداوند که طبق صریح قرآن باعث تقرّب به خدا می­گردد، در مفهوم وسیع توسّل داخل است؛ همانگونه که پیروی از آنها موجب نزدیکی به خداوند است. حتی سوگند دادن خدا به مقام آنان نشانه علاقه به آن ها است که جزو این مفهوم وسیع می­باشد و اختصاص این آیه به برخی از این موارد هیچ گونه دلیلی ندارد چرا که با توجه به معنای وسیله؛ وسیله هر چیزی که باعث تقرّب به خداوند می­شود را در بر می­گیرد. (4)
بنا براین نام آوردن ائمه و اولیای الهی و کمک خواستن و متوسل شدن به آن ها دستوری است که خداوند به آن امر کرده است. البته پر واضح است که متوسل شدن به ائمه معصومین باید با اعتقاد و توجه به آنها باشد نه صرفا لقلقه زبان که در این صورت ثآثیری ندارد.
البته انسان مى‏تواند و مجاز است که مستقیماً از خداوند حاجت خود را بخواهد؛ ولى اگر بتواند در این مسیر دعاى دیگران ـ به خصوص مقرّبان به درگاه الهى را نیز همراه خود سازد، احتمال تأثیر فزون‏ترى در کار خواهد بود. ولى اگر خداوند به طور کلى فراموش گردد و تنها وسایط دیده شوند، بدیهى است که این امر با آموزه‏هاى دینى و قرآنى سازگارى ندارد.
از جمله حکمت های توسل و اين كه خداي متعال به ما امر فرموده است كه در حاجات خود متوسل به اولیای الهی شده و از آن ها کمک بخواهیم، اين نكته مي باشد كه انسان در اثر موانست و همنشيني و ارتباط با نيكي ها و مظاهر آن ها، از آن ها تاثير مي پذيرد و كم كم اخلاق و رفتار و منش او نيز به نيكي گرايش پيدا مي كند. اگر خداي متعال با وجود اينكه خود صداي ما را مي شنود و حاجات گفته و ناگفته ما را مي داند ، امر كرده است كه نزد بزرگان ديني رفته و خدمت آن ها عرض نياز و حاجت داشته باشيم و آن ها را واسطه در رساندن حاجات به خداي متعال سازيم ،‌ به دنبال تحقق اين هدف بوده است كه ما در اثر اين ارتباطات و تعلقات و مؤانست ها ، كمال همنشين در ما اثر كند و ما را زميني بودن به عرشي بودن تبديل كند.
موفق باشد.
پي نوشت ها :
1. محمد بن يعقوب كليني ، الکافی، تهران ، دارالكتب الاسلاميه ، 1365هـ.ش ، ج1، ص 183.
2. ر.ك: فیض الاسلام ، نهج البلاغه ، خطبه 109 .
3. مائده (5) آیه 35.
4. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1374ه.ش، ج4، ص364.