از دستور هایی که به ما داده شده این که از شرّها از جمله شیطان که شرّترین شرّها است، به خدا که پناه دهنده و پناهگاه مطلق است ، پناه ببریم تا در امان باشیم:
وَ إِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ سَميعٌ عَليمٌ (1)
طبیعی است که شیطان به عنوان دشمن آشکار انسان نمی خواهد اجازه دهد انسان به سعادت برسد و این دشمن غدار در مواقعی که انسان رو به سوی خدا دارد ، بیشتر برای ممانعت تلاش می کند و از این رو در چنین مواقعی پناه بردن از او به خدا لازم تر است :
فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجيم (2)
به همین جهت مستحب است که ما در شروع عبادت از شیطان و وسوسه و غفلت گری های او به خدا پناه ببریم تا عبادتمان از شائبه های شیطانی خالی بوده و شایسته عرضه به پیشگاه خدا گردد.
از طرف دیگر مستحب است و بسیار سزاوار که مؤمن همه کارهای خود را با یاد خدا شروع کند تا کار رنگ خدایی گرفته و عبادت شود و انسان را به خدا نزدیک نماید.
استعاذه عبارتی است که هم افتتاح با نام خدا را در خود دارد و هم پناه بردن از بزرگترین دشمن را و شاید به همین جهت است که در نماز هم بعد از تکبیره الاحرام و قبل از شروع در قرائت سوره حمد ، استعاذه مستحب است. (3)
و شاید با توجه به همین استحباب باشد که در جاهای دیگر هم گفتن "اعوذ بالله من الشیطان الرجیم" قبل از "بسم الله الرحمن الرحیم" خوب است گر چه گفتن "بسم الله الرحمن الرحیم" در ابتدا و بعد استعاذه گفتن ، هم تفاوت ندارد. (البته در نماز نمی توان این کار را کرد چون استعاذه جزو سوره نیست ولی بسم الله جزو سوره است. )
پس مهم این است که ما کارها را به نام خدا شروع کنیم و هنگام شروع ، خود را به پناه خدا بسپاریم چه با گفتن اعوذ بالله قبل از بسم الله باشد یا بعد از آن.
پی نوشت ها:
1. اعراف (7) آیه 200.
2. نحل (126) آیه 98.
3. خویی ، کتاب الصلاه ، قم ، علمیه ، 1413 ق ، ج 3 ، ص 533.
