با توجه به اینکه جنیان قدرت تفکر و اختیار دارند و همچنین محدود به زمان و مکان نیستند پس چرا انسان هایی که محدودبه زمان و مکانند از آنان برترند؟
پرسشگر گامي با سلامو سپاس از ارتباطتان با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني
اگر چه اجنه از حيث زمان و مكان محدويت انسان را نداشته، اما به معناي عدم محدوديت مطلق نمي باشند. مطابق آيات قرآن، آنان نيز مرگ و مير داشته و از ورود به برخي از مكان ها منع شده اند. در سوره اعراف مي فرمايد:
"چنين كسانى عذاب خدا بر آنان حتمى شده است. در زمره امتهاى گذشته از جن و انسند كه زيانكار شدند"(1). در سوره جن از قول برخي از اجنه مي فرمايد:"با اين كه قبلا به راحتى در آسمان به گوش مىنشستيم، ولى امروز هر كس بخواهد چيزى بشنود، شهاب ها را در كمين مىبيند".(2)
بر اين اساس اولاً اگر چه ماهيت وجودي اجنه به گونه اي است كه محدوديت كم تري نسبت به انسان ها دارند اما اين امر به معناي عدم محدوديت به صورت مطلق نيست:"إِنِّي جاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَليفَة" (3)
ثانياً : مطابق آيات و روايات ملاك برتري انسان نسبت به سائر موجودات ، محدوديت و يا عدم محدودیت زماني و مكاني آن ها نبوده، چرا كه در اين صورت شيطان از همه برتر مي باشد. آنچه ملاك برتري انسان نسبت به اجنه مي باشد، خصوصيتي است كه خداوند مرتبه عالی آن را به انسان ها عطا کرده است و آن نیروی تعقل وی می باشد . با همین نیرو ، وی را بر اجنه و سائر موجودات برتری داده :"وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَني آدَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى كَثيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضيلاً؛(4)
آدميزادگان را گرامى داشتيم .آن ها را در خشكى و دريا، (بر مركب هاى راهوار) حمل كرديم . از انواع روزي هاى پاكيزه به آنان روزى داديم و آن ها را بر بسيارى از موجوداتى كه خلق كردهايم، برترى بخشيديم".
معناى برتری انسان بر ساير موجودات اين است كه در غير عقل از ساير خصوصيات و صفات هم انسان بر ديگران برترى داشته ؛ هر كمالى از جمله نیروی تعقل كه در ساير موجودات موجود است، حد اعلاى آن در انسان وجود دارد(5) . اثبات عقل برای انسان به معنای نفی عقل در میان سائر موجودات نیست، بلکه عقل خود دارای مراتبی بوده که حد آن به نسبت به موجودات مختلف، متفاوت است .بر همین اساس است که انسان بر خلاف سائر موجودات هر روز برای پیشرفت خود قدم هایی برداشته و به سوی کمال در حرکت است . در این میان قادر است حتی اجنه را در تسخیر خود درآورده و از آن ها کمک بگیرد(6). حال با این ملاک انسان بر جن برتری داشته و خداوند در قرآن از آن به عنوان خليفة خود ياد كرده ،روح وي را منتاسب به خود دانسته که با این مقام و منزلت متحق آن می شود که مسجود ملائك قرار گیرد: "فَإِذا سَوَّيْتُهُ وَ نَفَخْتُ فيهِ مِنْ رُوحي فَقَعُوا لَهُ ساجِدين؛(7) پس چون كار او را به پايان رسانيدم و از روح خود در او دميدم ،بايد كه برايش به سجده افتيد.
پي نوشت ها:
1.احقاف(46)آيه 18.
2.جن (72)آيه 9.
3.بقره(2)آيه 30.
4.اسراء(17)آیه0 7.
5. موسوي همدانی، ترجمه تفسير الميزان، چ دفتر انتشارات اسلامى، قم 1374 ه ش، ج13،ص 215.
6 . همان.
7. حجر(15)آیه 29.
