عقیدتی

پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني
نتیجه اعمال چه خوب و چه بد ممکن است هم در دنیا و هم در آخرت متوجه انسان بشود. ولی باید توجه داشت اگر پیآمد عمل در دنیا متوجه انسان شود بدین معنا نیست که در آخرت نسبت به آن عمل ویا سایر اعمال خود کیفر و یا پاداشی نمی بینید با توجه به این نکته باید گفت:
یقینا دنیا دار مکافات محسوب می شود. انسان ها نتیجه اعمال خود را تا حدودی به شکل های گوناگون در دنیا می بینند، این حقیقتی است که در آیات و روایات به آن اشاره شده است، اما جزای حقیقی اعمال در سرای دیگر است، در عین حال این منافات با بعضی از کیفرها و پاداش های موقت نسبت به بعضی از اعمال در دنیا ندارد؛ این که گفته می شود جزای اعمال در دنیا دیده می­شود، جزای تمام اعمال نیست، بلکه جزای برخی از اعمال و آن هم برای آگاهی و بیداری انسان ها و بازگشت از اعمال و کردار ناپسند یا برای تشویق آن ها و انگیزه یافتن برای خوبی و بندگی است.
در قرآن آیات زیادی داریم که می‌فرماید: نمونه‌ای از جزا را در دنیا به مجرمان می‌چشانیم:
"ظهر الفساد فی البّر و البحر بما کسبتْ أیدی الناس لیذیقهم بعضَ الذی عملوا لعلهم یرجعون؛ (1)
فساد و پریشانی به کرده خود مردم در همه برّ و بحر زمین پدید آمد تا کیفر بعضی اعمال شان رابه آن‌ها بچشانیم که باز گردند».
آیات فراوانی داریم که درباره مجرمان می‌فرماید:
"لهم فی الدنیاخزی؛ (2)در دنیا هم برای گناهکاران ذلت و خواری و شرمندگی است" ولی این جزا در حقیقت گوشه و جزئی از کیفری است که باید ببینند.
به همبن خاطر برخی از آیات به این حقیقت اشاره می‌کند که عذاب واقعی در عالم قیامت است:
"لهم عذاب فی الحیوة الدنیا و لعذاب الاخرة اشق؛ (3) برای آن‌ها در دنیا عذاب است، ولی عذاب روز قیامت سخت‌تر است".
در سوره طه بعد از آن که می‌فرماید:" هر که از یاد ما رویگردانی کند، او را به زندگی و روزگار سختی گرفتار می‌کنیم" ادامه می‌دهد که این کیفر دنیایی است، اما عذاب روز قیامت سخت‌تر و همیشگی است". (4)
همچنین در خصوص نعمت ها هم همین نوع مکافات و نتیجه گیری دنیایی ذکر شده است:
«اگر اهل کتاب، تورات و انجیل و آنچه را از جانب پروردگارشان بر آنان نازل شده، به پا دارند، از فراز سر و زیر پای شان روزی بخورند». (5)
«اگر مردم قریه‌ها ایمان آورده و پرهیزکاری پیشه کرده بودند، برکات آسمان و زمین را به سوی ایشان می‌گشودیم»(6).
بنابر این گاهی خداوند گوشه‌ای از کیفرها را در دنیا به مجرمان نشان می‌دهد یا برخی نعمت ها را به نیکان عطا می نماید که این امر ناشی از علت های گوناگونی است ؛ در مواردی برای عبرت گرفتن دیگران از سرنوشت کفار و ظالمان و خوبان و پاکان است ؛ در مواردی هم پاداش دادن به کفار در برابر کارهای خوبشان برای آن است که در قیامت دیگر استحقاق پاداشی نداشته باشند ، در برخی موارد هم عذاب دنیایی برای پاک شدن فرد از عذاب آخرت و مواجه نشدن او با عذاب کامل اخروی است که البته این مورد اخیر در خصوص گناهان کوچک تر و برای مومنان است .
اما در هر حال جایگاه اصلی جزا در قیامت است، زیرا در مورد برخی از اعمال، امکان جزا دادن آن در دنیا نیست، زیرا اوّلاً چون در مواردی جزا در دنیا به دیگران هم سرایت می‌کند، ظلم است، ولی در قیامت پیوندها گسسته و هر که به فکر خویش است. به گفته قرآن حتی انسان از فرزند و همسر خود فرار می‌کند و در فکر نجات است. (7) در آن جا اگر بلایی بر سر مجرم آمد، به دیگران سرایت نمی‌کند.
ثانیا : اگر فقط دنیا دار مکافات باشد و خداوند در دنیا پاداش و کیفر دهد، مردم از ترس وی به سبب طمع، خوب می‌شوند. این نوع خوبی، قهری و جبری است و چندان ارزش ندارد. انسان باید آزاد باشد و گناه نکند تا ارزش داشته باشد.
سوم: دنیا به خاطر محدودیت‌هایی که دارد، امکان جزا برای نیکوکاران و جنایت‌کاران نیست، زیرا گاهی جنایتکارانی پیدا می‌شوند که هزاران نفر بیگناه را می‌کشند. چگونه در دنیا می‌توان چنین افرادی را به کیفرشان رساند، زیرا بر فرض آنان را اعدام کنید، قتل آن را در برابر یک نفر از هزاران اشخاص است که کشته‌اند، اما خون باقی بیگناهان چه می‌شود؟
چهارم: کیفرهای موقت در دنیا گر چه عامل هوشیاری و توجه و زنگ بیدار باش است. اما اگر به طور کلی در دنیا هر گناه کاری به کیفر برسد، کم لطفی است، زیرا شاید گناهکار توبه کند و خلاف کاری خود را اصلاح نماید .
بنابر این هر چند برخی از اعمال در دنیا، جزا ویا پاداش داده می‌شود، ولی مجازات و محاسبه و مکافات اصلی در عالم قیامت خواهد بود. به همین خاطر در طول تاریخ و در زمان کنونی شاهد جنایتکاران بسیاری بوده‌ایم که هیچ‌گاه در دنیا مجازات اعمال خود را ندیده‌اند . اگر سختی ها و مشکلات در زندگی داشته‌اند، مانند دیگر انسان‌ها بوده‌اند، همچنین خوبان و نیکانی هم بوده اند که پاداش حقیقی زحمات و نیکی های خود را دریافت ننموده اند و شرایط جامعه به آن ها اجازه این امر را نداده است .چه این که برخی هم در دنیا و هم در آخرت پیآمد عملش را می بیند چنان که برای حضرت یوسف چنین شد .
پی‌نوشت‌ها:
1. روم (30) آیه 41.
2. بقره (2) آیه 114.
3. رعد (13‌) آیه 34 3.
4. طه (20 ) آیه 127.
5. مائده (5) آیه 66.
6. اعراف (7) آیه 96.
7. عبس (80) آیه 34.