سوالي در مورد احاديث

به نام خدا
پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني
عبارت دو حدیث به شرح زیر است:
امام علی فرمود:
«ألا لا خير في قراءة ليس فيها تدبر» (1)
و پیامبر فرمود:
«خمس من العبادة : النظر إلى المصحف و ...» (2)
معنا و منظور هر دو حدیث روشن است.
قرآن کتاب خدا برای هدایت خلق است و هر کس این کتاب را چون کتاب محبوب حقیقی است ، تلاوت کند و به درک مفهوم آن همت نماید و به معارف آن باور یافته و دستور هایش را به کار بندد و آن را چون کتاب محبوب است ، احترام کند و ببوسد و در آن به جهت نامه محبوب بودن نگاه کند و ... ، همه این کارها سازنده و عبادت و ارزشمند است.
حالا اگر کسی همین کتاب را بدون توجه به موارد فوق ، فقط تلاوت کند و تلاوتش فقط لقلقه زبان باشد و به فهم معارف و احکام آن همت ننماید تا معتقد شود و به کار بندد ، او در حقیقت کتاب خدا را به سخره گرفته و در تلاوت او خیری نیست زیرا تلاوت مقدمه فهمیدن و باورمند شدن و عمل کردن باید باشد و اگر مقدمه نشد، ارزشی ندارد.
خداوند در قرآن از تلاوت کنندگانی تمجید می کند و کارشان را ارج می نهد که "حق تلاوت" را ادا می کنند:
«الَّذينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاوَتِهِ أُولئِكَ يُؤْمِنُونَ بِه؛ (3)كسانى كه كتابشان داده‏ايم و آن چنان كه سزاوار است آن را مى خوانند، مؤمنان به آن هستند».
و امام صادق کسانی که "حق تلاوت" را ادا می کنند، این گونه معرفی می نماید:
يرتلون آياته، ويتفهمون معانيه، ويعملون بأحكامه ، ويرجون وعده ، ويخشون عذابه ، ويتمثلون قصصه ، ويعتبرون أمثاله ، ويأتون أوامره ، ويجتنبون نواهيه ، ما هو والله بحفظ آياته وسرد حروفه، وتلاوة سوره ودرس أعشاره وأخماسه، حفظوا حروفه وأضاعوا حدوده، وإنما هو تدبر آياته يقول الله تعالى: * ( كتاب أنزلناه إليك مبارك ليدبروا آياته ) (4)
آیات آن را با ترتیل و دقت می خوانند و معانی اش را می فهمند و به احکامش عمل می کنند و به وعده هایش امید دارند و از عذابش می ترسند و از قصه هایش درس می گیرند و از مثال هایش عبرت، دستورهایش را به جا می آورند و از نهی هایش دوری می جویند و. فقط حفظ مخارج حرف و نظم آیات و خواندن سوره ها و عشر ها و خمس ها (یک دهم ها و یک پنجم ها) کافی نیست (گر چه این هم خوب و لازم است) که در این صورت حرف ها حفظ شده و حدودش ضایع گردیده، بلکه هم حفظ حروف و هو تدبر و فهمیدن معانی که خداوند فرموده: این کتاب با برکت را نازل کرده ایم تا در آیاتش تدبر کنند.
پس تلاوت بدون تدبر و فهم خیری ندارد یا خیرش بسیار کم است و مثل بی خیری است.
دین محبت به خدا و مظاهر خدا و بندگان خدا و اعمال رساننده به خدا است و حفظ حرمت مظاهر خدا از جمله قرآن که کلام خداست ، مصداق تعظیم شعائر الهی و نشانه تقوای قلب است:
«وَ مَنْ يُعَظِّمْ شَعائِرَ اللَّهِ فَإِنَّها مِنْ تَقْوَى الْقُلُوب»؛ (5)
كسانى كه شعاير خدا را بزرگ مى‏شمارند ، كارشان نشان پرهيزگارى دلهايشان باشد.
البته نگاه کردن به قرآن هم مانند تلاوت قرآن ، مراتب دارد. همان گونه که بعض تلاوت ها خیری ندارند و در بعضی حق تلاوت ادا شده ، بعضی نگاه ها به قرآن هم خیری ندارد. زیرا نگاه کننده به قرآن مانند دیگر کتاب ها نگاه می کند و این نگاه در او تاثیر سازنده ندارد. ولی بعضی نگاه ها نگاه محب به نامه محبوب و بوییدن و بوسیدن و بر چشم نهادن است که این نگاه، سازنده و تحول زا می باشد و چنین نگاهی عبادت بلکه از بزرگترین عبادات است.
خلاصه آن که قرائت و نگاه هر دو باید تحول زا باشند
پی نوشت ها:
1. کلینی ، کافی ، تهران ، اسلامیه ، 1363 ش ، ج 1 ، ص 36.
2. سیوطی ، جامع صغیر ، بیروت ، دار الفکر ، 1401 ق ، ج 1 ، ص 614.
3. بقره (2) آیه 121.
4. ری شهری ف میزان الحکمه ،دار الحدیث ، 1416 ، ج 3 ، ص 2526.
5. حج (22) آیه 32.