حقیقت گرفتاری های انسان

پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني
لازم مى دانيم به عنوان مشاوری امين و دلسوز نكاتى را خدمت شما خواهر گرامى عرض كنيم:
1- عالمی که ما در آن زندگی می کنیم، عالم مادی است که ساختار آن بر اساس نظام علیت و معلولیت است،یعنی هر چیز بر اساس علت‌های شناخته شده یا ناشناخته‌ تحقق می یابد. محال است معلولی بدون علت پدید آید ؛آتش می‌سوزاند، آب سرد می کند، ابر به بارش در می‌آید، ویروس بیماری می‌آفریند و دارو درمان می‌کند؛ همه این حوادث بر اساس ضابطه معینی نظام عالم را تشکیل می‌دهند. بنا بر این معلولات عالم بر اساس نظام علت و معلول است که بر تمام عالم هستی و از جمله زندگی انسان ها حکمفرما است.
2- مشکلات و سختی هایی در زندگی بر انسان وارد می شود، می تواند مولود عوامل گوناگونی باشد که یکی از آن ها، شکوفایی استعدادها و سازنده شخصیت انسان است.
بر اساس آیات قرآن و روایات نظام زندگی انسان در جهان هستی، نظام تکامل و پرورش است. همه مردم (از پیامبران گرفته تا دیگران) در حوادث روزگار دست و پنجه نرم می‌کنند تا تربیت و ساخته شوند و شایستگی دریافت پاداش‌های عظیم الهی را کسب نمایند.
گاهی نعمت های الهی و الطاف ویژه و ناب خداوند در لباس «سختی‌ها، تنگناها، مصیبت‌ها و مشکلات» ظاهر می شود؛ چنان که خداوند انبیا، امامان و اولیا و دوستان خاص خود را در دنیا با انواع سختی‌ها، مصیبت ها و شداید دچار ساخته است تا بدین وسیله بر ایمان و استواری آنان و بر مقام و مرتبت و منزلت‌شان بیفزاید؛ چنان که امیر مؤمنان (ع) می فرماید:
‌ «انّ البلاء للظالم ادبٌ، و للمؤمن امتحان،‌ و للانبیاء درجه و للاولیاء کرامه؛ (1)
بلاها برای ستمگران جنبه کیفر و تأدیب دارد. برای مؤمنان، امتحان و برای پیامبران باعث ارتقای رتبه و درجه و برای اولیای الهی موجب کرامت و بزرگواری می گردد».
خداوند برای شکوفا کردن استعدادها و پرورش دادن بندگانش، آنان را با گرفتاری‌ها می‌آزماید؛ یعنی همان گونه که فولاد را برای استحکام بیش تر در کوره می‌گذارند تا به اطلاح آبدیده شود، آدمی را نیز در کوره حوادث سخت پرورش می‌دهد تا مقاوم گردد. امتحان خدا با گرفتاری ها، به کار باغبان پر تجربه شبیه است که دانه‌های مستعد را در سرزمین‌های آماده می‌پاشد. دانه‌ها با استفاده از داده‌های طبیعی شروع به رشد و نمو می‌کنند. به تدریج با مشکلات می‌جنگند و با حوادث پیکار می‌نمایند. در برابر طوفان‌های سخت و سرمای کشنده و گرمای سوزان، ایستادگی به خرج می‌دهند تا شاخه گلی زیبا یا درختی تنومند و پرثمر بار آید که بتواند به زندگی خود در برابر حوادث سخت ادامه دهد.
خداوند نیز زندگی دنیا را برای انسان توأم با رنج و مشقت قرار داد تا وی را تربیت کند و استعدادهایش را شکوفا نماید.
شداید و ناملایمات برای انسان جنبه سازندگی دارند. بسیاری از کمالات است که جز در رو به رو شدن با سختی‌ها و گرفتاری ها، جز در نتیجه برخوردها، جز در میدان مبارزه و پنجه نرم کردن با حوادث به دست نمی‌آید.
3- البته گاهی بلا و گرفتاری به عملکرد خود ما برمی گردد؛ مثل این که کاری را از روی جهل، عدم تدبیر و یا از روی لجاجت انجام دهیم؛ مثلاً کسی که بدون دقت و مشورت دست به تجارتی می‏زند و بعد ورشکست می‏شود، نمی‏تواند بگوید: خدایا! چرا مرا این طور کردی!
در صورتی که کوتاهی در انجام وظایف از انسان سر نزده، در مقابل بلا و گرفتاری به هر صورت که باشد، صبر نموده و خدا را شاکر باشد تا سفره نعمت هایش برای او بگشاید. امیر مؤمنان - علیه السلام - می فرماید:
«الدَّهْرُ يَوْمَانِ فَيَوْمٌ لَكَ وَ يَوْمٌ عَلَيْكَ فَإِذَا كَانَ لَكَ فَلَا تَبْطَرْ وَ إِذَا كَانَ عَلَيْكَ فَلَا تَحْزَنْ فَبِكِلَيْهِمَا سَتُخْتَبَرُ؛ (2)
دنيا دو روز است: روزى به زيان توست و روزى به سود توست. روزى كه به سود توست، سرمست مشو . روزى كه به زيان توست، غم مخور؛ زيرا تو در هر دوى آن ها آزمايش مى‏شوى»‏.
صبر و استقامت عصاره همه فضیلت­ها و خمیرمایه همه سعادت ها و ابزار وصول به هر گونه خوشبختى است. انسان بدون صبر هم در جهات مثبت به جایى نمى­رسد ؛ هم در برابر عوامل منفى شکست مى­خورد، چرا که صابر نبودن مساوى با شکست است. به همین دلیل کلید اصلى پیروزى­ها، صبر است.
موفق باشید.
پی ‌نوشت ‌ها:
1. علامه المجلسي، بحار الانوار، مؤسسه الوفاء، بيروت، 1404 ه.ق، ج 81، ص 198.
2. ابن شعبه حرانى‏، تحف العقول عن آل الرسول، جامعه مدرسين‏ قم‏، 1404 ق‏، چاپ دوم‏، ص 207.