سؤال

اگر چه ورود انواع مختلف افکار مثبت و منفی به ذهن، امر عادی می باشد، ولی اين ما هستيم که زمان و چگونگی ورود آن ها را تعيين می نماييم و يا آن ها را کاسته يا توسعه می دهيم. پرنده لجام گسيخته خيال، چون چكاوكي است كه هر دم بر سرشاخساري نشسته و به سرعت به شاخه ديگر پرواز مي كند و اين آدميان اند که شاخسار ها را گسترش داده يا هرس می کنند.
این حالتی که در شما پدیدار گشته است و شما از آن اظهار ناراحتی می کنید، در واقع یک نوع افكار مزاحم و ناخواسته و عدم کنترل بر فکر و ذهن می باشد که اگر جلوی آن گرفته نشود، ممکن است رفته رفته به صورت عادت در بیاید و شما را به اشتغالات ذهنی بی هدف و خیالپردازی افراطی و در نهايت به برخي اختلالات رواني مانند وسواس فكري و اضطراب بکشاند و از واقعیت های زندگی دور سازد. بنابراين، احتمال وسواس فكري شما با اين افكار مزاحمي كه با آن مواجه هستيد، دور از انتظار نيست.
براي رهایی از این حالت، توجه به نكات و عمل به راهكارهاي زير ضروري به نظر مي رسد. از این رو، براي رهايي از اين وضعیت، اراده خود را تقویت کنید و كمر همت ببنديد و با تلاشي مضاعف به مقابله عملی با آن بپردازيد.
1. از آن جا که پیشگیری بهتر از درمان است، سعی کنید کلاً در مسیر و محل رفت و آمد فرد مورد نظر قرار نگیرید و با او مواجهه ای نداشته باشید. می توانید محل ها و موقعيت هايي كه امکان رؤیت او را فراهم می کند، شناسايي و از قرار گرفتن در این موقعیت ها و مکان ها خودداري كنيد تا کم تر با او برخورد داشته باشید.
2. مرتب به خودتان تلقين کنید که می توانید در برابر افكار مزاحم و بي‏ارزش كه اصلاً هيچ فايده‏اي هم برای شما ندارند، مقاومت كنید. اگر چه در اوايل، مقابله با آن‏ها به تنهايي مشكل به نظر می رسد، ولی در نهايت با تلاش و تمرین می توانید در رويارويي با اين افكار مُضر و مزاحم، موفق‏تر عمل کنید.
3. براى رهايى از افكار بی ارزش و ناخواسته، لازم است افكار مناسب و با ارزشی را جايگزين آن كنيد. توجه به افكار معقول و تقويت و تمركز آن به وسيله تكرار زبانى، شما را از افكار بی ارزش و آزاردهنده باز مى‏دارد. هميشه روى صفحه اى از كاغذ موضوعات مختلف علمى و غير علمى را يادداشت شده، همراه خود داشته باشيد تا بتوانيد هرگاه افكار مزاحم به سراغ تان آمد، موضوع و مسأله اى جايگزين داشته باشيد كه با اختيار خودتان در آن باره بينديشيد. به هر حال، هميشه موضوع جايگزين براى فكر كردن داشته باشيد.
4. سعى كنيد هيچ گاه بيكار نباشيد و با برنامه ريزى براى اوقات شبانه روزى خود همه اوقات خود را به گونه ای صحيح و منطقى پر كنيد و فكر خود را به كارهاى شايسته و ارزنده مشغول سازید؛ زيرا يكى از دلايل اين كه اين گونه افکار مزاحم و خيال پردازي های بی ارزش به ذهن خطور مى‏كنند، بيكارى است.
5. روابط اجتماعى خود را با شرکت در مجالس عمومى مثل مجالس جشن يا مجالس مذهبى افزايش دهيد و دایره ارتباط خود را با خانواده، فامیل و همجنسان خود گسترش دهید تا ذهن شما به امور دیگر معطوف گردد.
6. ورزش های فردی یا گروهی و تفریحات سالم و مفید با دوستان را جزء ضرورى‏ترين فعاليت‏هاى خود قرار داده و هر روز حداقل نيم ساعت تا يك ساعت ورزش كنيد؛ هر ورزشى كه مورد علاقه شما است.
7. يكي از بهترين راه هاي غلبه بر افکار مزاحم و بی ارزش، تنها نبودن و جا به جايي مكاني است؛ يعني به محض شروع افكار خيالي بی ارزش، مكان خود را تغيير دهيد. سعي نماييد خيلي تنها نباشيد؛ خصوصاً در مواقع هجوم افكار خيالي؛ زيرا تنهايي بهترين محرك براي ايجاد افكار خيالي مي باشد. قبل از شروع اين خيالات، خودتان زمينه بروز آن را از بين ببريد.
8. يكي ديگر از تكنيك هاي مؤثر در اين باره اين است كه كشي به مچ خود ببنديد و با شروع افکار مزاحم و خيال پردازي، آن كش را كشيده و رها كنيد؛ طوري كه اندك سوزشي به دست تان وارد شود. آن گاه شروع به شمارش معكوس نماييد؛ مثلا عدد 100 را انتخاب كنيد و سعي نماييد هفت تا هفت تا از آن كم كنيد تا به صفر برسيد.
9. هر گاه این گونه تخیلات غیر مفید و افکار مزاحم به سراغ شما آمد، سریعاً وسط افكار خود بپرید و به خود بگوييد: «بس است ديگر» و بدين وسيله، رشته افكار و تخیلات را قطع كرده و خود را مشغول كار ديگرى كنيد و با ايجاد حواس‏پرتى از آن تخیلات دورى کنید.
10. هر گاه توانستید به هر طریقی فکر و ذهن خود را كنترل کنید و از افکار مزاحم فاصله بگیرید، خود را تشويق كنید و با کمال سخاوت به خودتان پاداش دهید. خود تشويقي مي‌تواند علاوه بر ارتقاي سطح اعتماد به نفس و عزت‌نفس به کنترل محتوای ذهن و فکر و مقابله اصولی با افکار مزاحم و بی ارزش کمک شاياني بکند.
11. اگر چنانچه با اين راهكارها از افكار مزاحم و ناخواسته رهايي پيدا نكرديد، مي توانيد با مراجعه به روان شناس و يا روان پزشك با تجربه، از راهكارهاي ديگر آن ها استفاده كنيد. گاهي در موارد حاد، نياز به دارو درماني و روان درماني توصيه مي شود كه اين با مراجعه حضوري ميسر مي گردد.