خودکشی

پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
به چند نکته اشاره می شود :
1- هیچ دلیل قانع کننده ای برای خودکشی و از بین بردن خود و دیگران وجود ندارد. حفظ جان خود از حفظ آبروی خود و دیگران اهمیت بیش تری دارد. نمی توان به دلایل گوناگون فردی و خانوادگی و اجتماعی خود را از بین برد . این امر گناهی نابخشودنی است. خودکشی مصداق کشتن انسانی است که جانش محترم است. کسی حق کشتن او را ندارد ، حتی اگر این کس خودش باشد.خداوند مالک تمام جهان و از جمله جان انسان ها است، پس نمی توان بدون اجازه مالک یا رضایت او کاری انجام داد. قرآن نسبت به قتل و کشتن انسانی که کشتنش واجب نشده، تهدید شدید کرده و وعده عذاب سخت جهنم داده است :
ولا تقتلوا انفسکم ان الله کان بکم رحیما و من یفعل ذالک عدوانا و ظلما فسوف نصلیه نارا؛ (1)
خودكشى نكنيد! خداوند نسبت به شما مهربان است. * هر كس اين عمل را از روى تجاوز و ستم انجام دهد، به زودى او را در آتشى وارد خواهيم ساخت.
2- اصولا اگر از زاویه نگاه دین به بسیاری از موضوعات که برای ما انسان ها غیر قابل تحمل تصور می شود بنگریم، می بینیم که با وجود باز بودن در توبه و رحمت و بخششش خداوند و عنایاتی که در حق بندگان روا می دارد و همچینن با توکل به الطاف او هیچ یک از این امور پایان راه برای انسان محسوب نمی شود. تمام دلایلی که ذکر کرده اید و همه آنچه می توان مانند این امور ذکر کرد، دلیل موجهی بر ارتکاب گناه بزرگ خودکشی و وارد آوردن صدمات روحی و اجتماعی مختلف ناشی از این عمل به دیگر افراد جامعه نیست .
3- در هر حال خودکشی و اقدام برای نابود کردن خود ،چه به نتیجه ای ختم شود و چه نه، عملی حرام و بسیار زشت است. لااقل در حد صدمه زدن به خود محسوب می شود. به خودی خود از نظر عقل و شرع عملی نامطلوب است؛ اما اگر به دلایل شناخته شده یا ناشناخته فردی از این خطر رهایی یابد و خودکشی او موفق نباشد ، این امر لطف بزرگی از جانب خداوند در حق اوست. او را از خطر خلود در جهنم و ابتلا به عذاب سخت خودکشی رهایی بخشیده است .
هر عملی می تواند دارای درصدی از نادرستی و خطاکاری باشد . هرچند اقدام به خودکشی خود عملی ناپسند است، اما گناه آن قابل مقایسه با نابود کردن موفق خود و بستن راه بازگشت و امکان ادامه حیات نیست . البته در این مورد خاص حکمت خداوند بر رهایی فرد از آن خطر عظیم و امکان بازگشت و فرصت جبران اشتباهات گذشته تعلق گرفته است که بر این خاطر باید از خدای خود سپاسگزار باشد.
4- کیفیت اجرای عدالت خداوند در حق بندگان چندان بر ما روشن نیست.تنها می دانیم که خداوند در عالی ترین درجات عدالت با بندگان برخورد خواهد نمود . ذره ای به ایشان ظلم روا نمی دارد. در محاسبه اعمال و رفتار ایشان ، تک تک عوامل و جزییات و امور مرتبط در عملکرد آن ها را به طوری دقیق و شگفت آور مورد ملاحظه قرار خواهد داد ؛ در جای جای قرآن بر این حقیقت اشاره شده که:
« َ وُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ ما كَسَبَتْ وَ هُمْ لا يُظْلَمُون(2)؛ به هر كس، آنچه (از اعمال براى خود) فراهم كرده، به طور كامل داده شود و به آن ها ستم نخواهد شد (زيرا محصول اعمال خود را مى‏چينند). »
در نتیجه هرچند کیفیت اجرای عدالت خداوند برای ما روشن نیست. اما با وجود جنبه های گوناگون در رفتار و عملکرد هر فرد نمی توان به طور قطع و یقین در مورد سرنوشت و عاقبت افراد قضاوت نمود.
اما اصول و مبانی شرعی درمورد درستی یا نادرستی رفتارهای بندگان حقیقتی روشن و مذکور در منابع دینی است که جای تردید و شک در آن وجود ندارد . به طور دقیق می توان در مورد درستی یا نادرستی رفتار یک فرد از منظر عقل و شرع قضاوت نمود ، هرچند معامله نهایی و تعیین عاقبت هر فرد در قیامت در دست خداوند است. اوست که در مورد بندگان حکم نهایی را صادر می کند. آن حکم یقینا عادلانه، بلکه هزاران بار بالاتر از عدالت رحیمانه و از سر دلسوزی و عفو و گذشت خواهد بود .
بر همین اساس است که در دستگاه خداوند راه توبه و ده ها راهکار دیگر برای بازگشت و بازسازی اشتباهات گذشته وجود دارد. خداوند مسیرهای گوناگونی را پیش پای بشر می نهد تا او در نهایت به سعادت و نجات برسد. اگر بنا بر برخورد عدالت محور خداوند با بندگان بود ،معلوم نبود تعداد کمی از بندگان نیز نجات یابند .
پی نوشت ها:
1.نساء(4)،آیه30-29.
2. آل عمران (3) آیه 25.