قسم

پرسشگرگرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني
قسم شرعي شرايطي دارد. در صورت وجود آن شرايط عمل به قسم واجب مي باشد . اگر يكي از آن شرايط نباشد، عمل به آن واجب نيست.
هر گاه كسى با شرايط زير قسم ياد كند، بايد به قسم خود عمل نمايد و گرنه كفّاره دارد:
1- كسى كه قسم ياد مى‏كند ،بايد بالغ و عاقل باشد . اگر درباره مال خود قسم مى‏خورد ،بايد سفيه نباشد، همچنين حاكم شرع او را از تصرّف در اموالش منع نكرده باشد . از روى قصد و اختيار قسم بخورد، بنا بر اين قسم خوردن بچّه و ديوانه و كسى كه مجبورش كرده اند،درست نيست، همچنين اگر در حال عصبانى بودن بدون اراده و قصد قسم بخورد.
2- كارى را كه براى انجام آن قسم مى‏خورد، بايد حرام و مكروه نباشد. كارى را كه قسم بر ترك آن مى‏خورد، واجب و مستحب نباشد. اگر براى انجام كار مباحى قسم مى‏خورد ،بايد ترك آن در نظر مردم بهتر از انجامش نباشد، همچنين اگر قسم براى ترك كار مباحى مى‏خورد ،بايد انجام آن در نظر مردم بهتر از تركش نباشد.
3- به يكى از نام هاى خداوند قسم ياد كند،خواه نامى‏باشد كه به غير ذات مقدّس او گفته نمى‏شود، مانند «خدا» و «اللَّه» يا نامى كه به غير او نيز گفته مى‏شود، ولى از قرائن معلوم است كه مقصودش خداست، بلكه اگر به نام هايى قسم ياد كند كه بدون قرينه خدا به نظر نمى‏آيد ،ولى او قصد خدا را كند، بنابر احتياط واجب بايد به آن قسم عمل كند.
4- قسم را بايد به زبان بياورد، بنابراين اگر در قلبش بگذراند ،كافى نيست . در كتابت و نوشتن احتياط، عمل به آن است، ولى آدم‏ لال اگر با اشاره قسم بخورد، صحيح است.
5- عمل كردن به قسم براى او ممكن باشد. اگر موقعى كه قسم مى‏خورد ،ممكن باشد، ولى بعداً عاجز شود يا مشقّت شديد داشته باشد، از همان وقت كه چنين شده ،قسم او به هم مى‏خورد.(1)
پي نوشت :
1. آيت الله مكارم ، توضيح المسائل ، م 2300.