تفاوت خمس و مالیات

با سلام و سپاس از ارتباط شما با مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی.
ماليات، غیر از خمس و زکات است و به جاي آن ها حساب نمي شود. خمس و زکات را خداوند واجب کرده است؛ ولی مالیات از طرف حکومت‌ها مقرر می گردد. (1) ماليات در كشور ما و كشورهاي ديگر، غالباً بر تمام درآمدها وضع مي شود.
بدون شك، يكي از ضروري‌ترين مسئله ها به هنگام تشكيل حكومت، تشكيل بيت المال و خزانه است كه به وسيله آن، نيازهاي اقتصادي ‌حكومت بر آورده می شود؛ نيازهايي كه در هر حكومتي وجود دارد.
هر جامعه اي داراي افرادي از كار افتاده، بيمار، يتيمان بي‌سرپرست، معلولان و امثال آن مي باشد كه بايد مورد حمايت قرار گيرند. نيز براي حفظ موجوديت خود در برابر هجوم دشمن، نياز به سربازان مجاهدي دارد كه هزينه آن ها توسط حكومت پرداخت مي شود. همچنين كارمندان حكومت اسلامي و نيز مجامع تبليغاتي و مراكز ديني، هر كدام نيازمند صرف هزينه هايي است كه بدون يك پشتوانه مالي منظم و مطمئن، سامان نمي پذيرد.
توضيح این که: ماليات، نوعي هزينه براي اداره مردم در يك جامعه به هم پيوسته است؛ يعني كسي كه از جاده ها استفاده مي كند، از امنيت بهره مي‌گيرد، از رسانه هاي جمعي كمك مي گيرد و از ديگر امكانات بهره مند مي گردد، اگر اين امكانات نبود، كار اقتصادي ممكن نمي شد، يا بهره كمي داشت و مشكلات ديگري براي مردم به وجود مي آمد. بنابراين، دولت اسلامي وظيفه دارد سهمي از هزينه هاي عمومي دولت را كه در انجام امور اقتصادي و رفاهي مؤثر است، بپردازد و اين، يك امر طبيعي است.
از این رو، بر مردم واجب است تا هزينه هاي زندگي اجتماعي و مدني خود را بپردازند و اين مهم، ممكن نيست؛ مگر با پرداخت ماليات. حال اگر بعد از پرداختن ماليات، چيز اضافه اي در طي يك سال باقي نماند، خمس به او تعلق نمي گيرد و اگر اضافه ماند، 80 درصد آن مال خود او است و 20 درصد اضافه، خمس است. بنابراين، اولاً خمس بر مقدار اضافه بر خرج سال، يعني بر پس انداز تعلق مي گيرد؛ در حالي كه ماليات از همان ابتدا حساب مي شود. ثانياً موارد مصرف خمس، غير از موارد مصرف ماليات است.
خمس در حال حاضر، عمدتاً صرف گسترش فرهنگ اسلامی و شیعی، تعليم و تربيت طلاب علوم ديني و حفظ عقايد و ارزش ها مي گردد. بنابراين،اساساً نبايد قلمرو ماليات را با وجوه شرعيه مخلوط كرد.

پی‌ نوشت:
1. آيت الله صانعی، مجمع المسائل، ج 1، س 1748 و 1749.