نماز

پرسش 1:
با سلام من الان خيلي وقتي است که تمام نماز صبح هايم قضا مي شود وحتي قصد مي کنم که نماز شب هم بخوانم. ولي بلند نمي شوم بايد چه کار کنم؟
پاسخ:
با سلام و سپاس از ارتباط شما پرسشگر گرامي با مرکز ملي پاسخگويي به سؤالات ديني.
براي بيدار شدن به هنگام براي نماز، اولين شرط آن است که خود شخص بخواهد و وقتي اراده آن را پيدا کند، راهکارهايي که ارائه خواهد شد، عملي خواهد بود.
قضا شدن نماز، علت هاي مختلفي مي تواند داشته باشد. دير خوابيدن و عادت به خواب صبح، همچنين برخي گناهان، از جمله مواردي است که ممکن است موجب قضاي نماز صبح شود.
بزرگ ترين عاملي که از انسان سلب توفيق مي کند و انسان موفق به اقامه فرايض نمي شود، گناه است. گناه موجب مي شود انسان دچار غفلت شود. انسان غافل، از بسياري توفيق ها محروم مي شود. در قرآن کريم شيطان به عنوان منع کننده از نماز و ذکر خداوند معرفي شده است. (1)
اعمال انسان اگر شيطاني بود، دل دچار غفلت مي شود. انسان توفيق اقامه نماز شب و اقامه نماز صبح را ندارد. از اين رو، بايد سعي نمود که گوهر جان را به گناه و ستم و مال حرام آلوده نکرد تا امکان عبادت به راحتي ميسور گردد. ظرف و بستر مناسب مهيا شود. توفيق اقامه نماز صبح از انسان سلب نشود. براي اين منظور، انسان سعي کند با وضو بخوابد و با شکم پر نخوابد. به محاسبه اعمال روزانه خود بپردازد که به تدريج بر توفيقات او افزوده مي شود. در اين مسير، نه تنها سقوط نمي کند، بلکه به سوي تعالي و کمال حرکت مي کند.
در ذيل، راهکارهاي عملي به منظور بيدار شدن از خواب مطرح مي شود:
1. استعانت از خداوند:
انجام عبادت، به ويژه نماز خواندن توفيق مي خواهد. شايد بر همين اساس معصومان (ع) و بزرگان دين از خدا مى خواستند که به آنان توفيق عبادت دهد. در دعاى حضرت مهدى (عج) آمده است : "اللّهم ارزقنا توفيق الطاعهْْ ..." که يکي از مصاديق بارز طاعت، عبادت است.
2. از آن جا که ممکن است اشتغال در روز و خستگي، باعث قضا شدن نماز صبح تان شود، لازم است حجم کاري را در روز کم تر کنيد. براي اوقات شبانه روزي خود، برنامه داشته باشيد.
3. شب ها را نيز زودتر بخوابيد تا صبح با نشاط بيش تر برخيزيد. از ساعت زنگ دار يا دعاهايي که براي بيدار شدن آمده، استفاده کنيد. اگر نتيجه نداد، با خود عهد و نذر کنيد که اگر يک نماز ترک شد، در عوض آن، مقداري صدقه بدهيد يا يک روز را روزه بگيريد. حتماً قضاي نماز ترک شده را در اولين فرصت بخوانيد.
4. توجه به آثار و نتايج نماز، از جمله:
- نماز، تقدير و سپاس‌گزاري از خداوند است.
- موجب آرامش انسان است.
- موجب ياد خدا است.
- نماز، زمينه پرهيز از گناه را در انسان فراهم مي‌کند.
5. برنامه خواب تان را منظم کنيد و ساعت خاصي را براي خوابيدن و بيدارشدن در شب و حتي روز در نظر بگيريد.

پي نوشت‏:
1. مائده (5)، آيه 91.

پرسش 2:
طبق رساله ايت الله مکارم شيرازي مساله706 که در باره نماز نافله وتر است که اگر بخواهيم آن را ايستاده بخوانيم بايد يک قنوت ولي اگر نشسته بخوانيم بايد دو تا قنوت جدا بخونيم ، اگر مي شود بيشتر ان را توضيح دهيد؟
پاسخ:

منظور اين است که اگر بخواهيد نماز نافله وتر را که يک رکعتي است، نشسته بخوانيد، بايد به جاي يک رکعت، دو تا نماز يک رکعتي جداگانه، هر کدام با آداب خود مانند قنوت، بخوانيد که روي هم مي شود دو قنوت. (1)

پي نوشت:
1. آيت الله مکارم شيرازي، توضيح المسائل، م 706.
پرسش 3:
اگر مي شود کتابي را معرفي کنيد که متن کامل تفسير قرآن در ان باشد؟
پاسخ:

خوشبختانه امروز تفاسير متعددي از قرآن وجود دارد که به زبان فارسي نوشته شده اند و براي استفاده عموم مناسب و ارزشمند مي باشند، از جمله:
1. مکارم شيرازي، تفسير نمونه، تهران، اسلاميه، 1374 ش.
2. مکارم شيرازي، برگزيده تفسير نمونه، تهران، اسلاميه، 1382 ش.
3. حسن مصطفوي، تفسير روشن، تهران، مرکز نشر کتاب، 1392 ش .
4. قرائتي، تفسير نور ،تهران، مرکز فرهنگي درس هايي از قرآن، 1383 ش.
5. علامه طباطبايي، تفسير الميزان، انتشارات جامعه مدرسين، قم.
6. موسوي همداني، ترجمه تفسير الميزان، انتشارات جامعه مدرسين، قم.
7. دكتر محمد علي اصفهاني و جمعي از پ‍‍ژوهشگران، تفسير قرآن مهر (ويژه جوانان)، مركز تحقيقات قرآن كريم المهدي.

پرسش 4:
بهترين ذکر ها در سجده و قنوت چه چيز هاي هستند لطفا بيان کنيد؟ با تشکر
پاسخ:

در کتاب وسائل الشيعه، بابي تحت اين عنوان آمده است: «بَابُ اسْتِحْبَابِ الدُّعَاءِ فِي الْقُنُوتِ بِالْمَأْثُور ِ» (مستحب است در قنوت دعاهايي که از ائمه نقل شده، خوانده شود) در ذيل اين باب، رواياتي را آورده است: (1)
1. «عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ يُجْزِيكَ فِي الْقُنُوتِ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَنَا وَ ارْحَمْنَا وَ عَافِنَا وَ اعْفُ عَنَّا فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدِيرٌ؛
امام صادق فرمودند: کفايت مي کند تو را که در قنوت اين دعا را بخواني: «اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَنَا وَ ارْحَمْنَا وَ عَافِنَا وَ اعْفُ عَنَّا فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدِيرٌ».
2. «عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع فِي حَدِيثٍ قَالَ تَقُولُ فِي قُنُوتِ الْفَرِيضَةِ فِي الْأَيَّامِ كُلِّهَا إِلَّا فِي الْجُمُعَةِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ لِي وَ لِوَالِدَيَّ وَ لِوُلْدِي وَ أَهْلِ بَيْتِي وَ إِخْوَانِيَ الْمُؤْمِنِينَ فِيكَ الْيَقِينَ وَ الْعَفْوَ وَ الْمُعَافَاةَ وَ الرَّحْمَةَ وَ الْمَغْفِرَةَ وَ الْعَافِيَةَ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ؛
زراره از امام باقر - عليه السلام - نقل مي کند که امام فرمودند: در قنوت نمازهاي واجب در هر روز، مگر روز جمعه، اين دعا را بخوان: «اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ لِي وَ ...».
3. «عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ الْقُنُوتُ قُنُوتُ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فِي الرَّكْعَةِ الْأُولَى بَعْدَ الْقِرَاءَةِ تَقُولُ فِي الْقُنُوتِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ الْحَلِيمُ الْكَرِيمُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ رَبُّ السَّمَاوَاتِ السَّبْعِ وَ رَبُّ الْأَرَضِينَ السَّبْعِ وَ مَا فِيهِنَّ وَ مَا بَيْنَهُنَّ وَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ كَمَا هَدَيْتَنَا بِهِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ كَمَا أَكْرَمْتَنَا بِهِ اللَّهُمَّ اجْعَلْنَا مِمَّنِ اخْتَرْتَ لِدِينِكَ وَ خَلَقْتَهُ لِجَنَّتِكَ اللَّهُمَّ لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَ هَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ؛
امام صادق فرمودند: در قنوت نماز روز جمعه در رکعت اول بعد از قرائت اين دعا را بخوان: «لا اله الا الله... ».
در رساله همه مراجع نيز اين ذکر به عنوان بهترين ذکر قنوت آمده است.
همچنين در وسائل الشيعه در مورد ذکر رکوع و سجده اين روايت آمده:
«بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِيَارِ سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ وَ بِحَمْدِهِ فِي الرُّكُوعِ وَ سُبْحَانَ رَبِّيَ الْأَعْلَى وَ بِحَمْدِهِ فِي السُّجُود»؛ در مورد اين که مستحب است در رکوع، ذکر «سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ وَ بِحَمْدِهِ» و در سجده، ذکر «سُبْحَانَ رَبِّيَ الْأَعْلَى وَ بِحَمْدِهِ» گفته شود.
«أَنَّهُ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ ص اجْعَلُوهَا فِي رُكُوعِكُمْ فَلَمَّا نَزَلَتْ سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ ص اجْعَلُوهَا فِي سُجُودِكُمْ». (2)
راوي مي گويد: وقتي که آيه «فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ» نازل شد، رسول خدا فرمود: آن را در رکوع بگوييد و وقتي آيه «سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى» نازل شد، پيامبر فرمود: آن را در سجده بگوييد.
در اين مورد هم همه مراجع در رساله شان اين دو ذکر را به عنوان ذکر رکوع و سجده آورده اند.
به عنوان نمونه:
در ركوع واجب است ذكر بگويد. ذكر ركوع بنا بر احتياط واجب، سه مرتبه "سبحان الله" يا يك مرتبه "سبحان ربي العظيم و بحمده" است. ذكر سجده نيز واجب است و احتياط آن است كه حداقل سه مرتبه "سبحان الله" يا يك مرتبه "سبحان ربي الاعلي و بحمده" بگويد و هر چه بيش تر بگويد، بهتر است. (3)
از آن جا كه در همه رساله ها به اين اذكار اشاره كردند، بهترين ذكرها همين اذكار هستند.
در قنوت ذكر، دعاي مخصوصي شرط نيست و هر ذكري در قنوت بخواند، جايز است؛ حتي گفتن يك "سبحان الله". ولي بهتر است دعاهايي مانند دعاي زير را بخواند:
«لا اله الا الله الحليم الكريم لا اله الا الله العلي العظيم سبحان الله رب السماوات السبع و رب الارضين السبع و ما فيهن و ما بينهن و رب العرش العظيم و الحمد لله رب العالمين». (4)

پي نوشت ها:
1. شيخ حر عاملي، وسائل الشيعه، انتشارات آل البيت، ج 6 ، ص 275.
2. همان، ص 328.
3. آيت الله مكارم، رساله توضيح المسائل، انتشارات امام علي، ص 180، مسئله 946.
4. همان، ص 189، مسئله 996.