مرگ

پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني
درگذشت برادرتان را به شما تسلیت می گوییم. از خداوند برای او رحمت و آمرزش مسئلت داریم. حزن و اندوه از مرگ نزدیکان امری طبیعی است، ولی با صبر و بردباری پاداش صابران دریافت می کنید.
خواستم چند جمله ای درباره حقیقت مرگ بنویسم اما از آن جایی که فرموده اید "مرگ حق است و همه یک روز خواهیم رفت من همه این شعار های واقعی را بلدم" تنها به دو نکته که اسباب تسکین خاطر و آرامش را برای شما فراهم کند،اکتفا می کنم :
1- حقیقت این است که مرگ چیزی جز انتقال از مکانی پست به مکانی عالی نیست، دنیا، نیز محل بقا نیست. بلکه جای امتحان است. همه افراد به گونه ای آزمایش می شوند.
قرآن مجید در سوره بقره سختی ها و مصائب و مشکلات را به عنوان امتحان های دنیایی ذکر می کند و سپس می فرماید: "و بشر الصابرین؛ بشارت بده به کسانی که در مقابل سختی ها و مشکلات شکیبایی و خویشتن داری نشان می دهند"؛ خویشتن داری و صبری که مبتنی بر ایمان به خدا است.
آدمی وقتی انواع سختی ها را می بیند ، متوجه خدا می شود و می گوید : "انا لله و انا الیه راجعون". تنها این گونه افراد هستند که تحمل سختی ها و مصائب باعث گشوده شدن درهای رحمت پروردگار به سوی آنان می شود. (1)
تأمل در این عقیده که حقیقت مرگ چیزی جز انتقال از مکانی پست به مکانی عالی نیست، و دنیا، نیز محل بقا نیست بلکه جای امتحان است باعث کاسته شدن حزن و اندوه می گردد.
صبر و تحمل در برابر مصائب و مشکلات، باعث پاک شدن گناهان و کفاره آن به شمار می آید. اگر انسان در برابر بیماری، طریق کفر و ناسپاسی پیشه گیرد و به قضا و قدر الهی اعتراض کند، اجری نخواهد داشت و موجب کفاره گناهش نخواهد شد.
پیامبر فرمود:
«فمن صبر على المصیبة حتى یردها بحسن عزائها کتب اللَّه له ثلاثمائه درجة ما بین الدرجه الى الدرجه کما بین السماء الى الارض، و من صبر على الطاعة کتب الله له ستمائة درجه ما بین الدرجه الى الدرجه کما بین تخوم الارض الى العرض و من صبر على المصیبة کتب اللَّه له تسعمائة درجة ما بین الدرجه الى الدرجه کما بین تخوم الارض الى منتهى العرش؛ (2) پس کسى که در مصیبت صبر کند و با صبر نیکویش سختی آن را از سر بگذراند، خداوند براى او سیصد درجه مى‏نویسد که فاصله درجات آن همچون فاصله آسمان و زمین است. کسى که بر طاعت صبر کند، خداوند براى او ششصد درجه مى‏نویسد که فاصله درجات آن همچون فاصله قعر زمین تا عرش است. کسى که بر گناه صبر کند، خداوند نهصد درجه براى او مى‏نویسد که فاصله درجات آن همچون فاصله قعر زمین تا منتهاى عرش است».
2- بر اساس مفاهیم دینی ما، درسنت الهی برای هر موجودی اجل و زمانی مقرر برای مرگ است. هر گاه اجل و زمان مقرر فرا رسد، تأخیری در مرگ به­ وجود نمی آید. علاوه بر این که علم و حکمت الهی گاهی اقتضا می کند انسان به دلایل نهفته ای (که غیر خدا کسی از آن آگاهی ندارد)، سزاوار مقدار محدودی عمر و زندگی در دنیا بوده، بعد از پایان مدت، از دنیا می رود.
اگر به این نکته نیز توجه نمایید که مرگ حقیقتی است که زمان و چگونگی آن به دست ما نیست، باعث کاسته شدن حزن و اندوه می گردد.
قرآن کریم می فرماید: «لکلّ أُمّةٍ أجلٌ إذا جاءَ أجلهم فلا یستأخرون ساعة و لا یستقدمون؛ (3) هر امتی را زمانی محدود است. آن گاه که زمان شان به سر رسد، نه ساعتی از آن تأخیر کنند و نه پیش گیرند».
طبق این مبنای قرآنی، معلوم می شود که مرگ برادر شما بر اساس آنچه قبلاً مقرر شده بود، پیش آمده و به خواست خداوند متعال بوده است؛ هر چند علل خود را دارد و یک قانون در نظام دنیا است. البته او به جهت توبه ای که از گناهانش انجام داده و انشاء الله توبه اش نیز حقیقی بوده، امید وار باشید خداوند او را مورد رحمت واسعه خویش قرار دهد و بعد از مرگ وارد رحمت الهی شده باشد.
3- زندگی آدمی در دنیا همواره با رنج و رخدادهای گوناگون است. یکی از آن ها همین مسئله ای است که در پرسش مطرح شده (غم فراق برادرجوان). قرآن کریم این گونه حوادث را آزمون الهی دانسته و در این باره می فرماید:
«و لنبلونّکم بشیءٍ مِنَ الخوفِ و الجوعِ و نقصٍ من الأموال و الأنفُس و الثمرات؛ (4) قطعاً شما را به چیزی از قبیل ترس و گرسنگی و کاهش در اموال و جان ها و محصولات می آزماییم».
ممکن است مرگ برادر به عنوان آزمون و امتحان بستگان به ویژه پدر ومادر باشد . می دانیدکه امتحان الهی، جزء نظام آفرینش و سنت الهی است؛ به گونه ای که حتی انبیا از آزمایش مستثنا نبوده، بعضی چون پیامبراسلام حتی غم عزیزان خود را نیز دیده اند. بنابراین، همه ما در معرض آزمون الهی هستیم .
البته برخی از آزمایش ها با توجه به اهداف خاصی که دنبال می کنند، صورت خاص تری به خود می گیرد. به صورت برجسته تری از دیگر آزمایش ها برای ما نمود پیدا می کند؛ مثلا شخص عزیزی را از دست می دهد ، دچار آزمایش خداست که چگونه با مصیبت برخورد خواهد کرد؟ آیا جزع و فزع کرده و ناشکری نموده و مصیبت موجب دوری او از خدا می شود یا صبر کرده و مصیبت را مایه ترقی خود و رسیدن به مراحل بالاتر کمال و قرب به خدا قرار می دهد؟
پس با صبر و بردباری در برابر این مصیبت ، سعی کنیداز این آزمایش الهی سرافراز بیرون آیید و بدانید آزمون از سنّت های الهی است و پاداش عظیمی برای صابران وجود دارد.
کتاب "آرام بخش دل داغدیدگان" را بخوانید. این کتاب ترجمه فارسی کتاب "مسکن الفؤاد" مرحوم شهید ثانی است که در زمینه نزول و حکمت بلاها و مصیبات و گرفتاری ها و ثواب صبر بر آن می باشد. این کتاب را می توانید از کتابفروشی ها و یا از طریق اینترنت دریافت کرده و مطالعه نمایید.
و اما در مورد برادرتان :
با توجه به اینکه ایشان از گذشته خود توبه کرده بوده اند، امیدوار باشید که ایشان آمرزیده شده و مورد بخشش خدا قرار گرفته اند هر چند وضعیت اموات در برزخ بستگی به اعمال آن ها دارد. در عین حال اگر واجبی از برادرتان سراغ دارید که ترک شده مثل نماز ، روزه، .... سعی کنید آنها را تدارک کنید.
برای اموات از هر چیز بهتر و مفیدتر صدقه و احسان به فقرا و اهدای ثواب آن برای مردگان است. رسول گرامی اسلام (ص) فرمود: «صدقه حرارت قبرها را از بین می‌برد». (5)
ایشان را بعد از نمازهایتان دعا کنید. برای اموات بهترین دعا این است که انسان برای آنان از خدای مهربان طلب عفو و مغفرت کند . بخواهد خداوند رحمت و بخشش و نعمت‌هایش را بر آنان نازل فرماید.
یکی از صحابه از حضرت رسول (ص) نقل کرده : «برای مردگان خود هدیه بفرستید»، گفتم: هدیه مردگان چیست؟ فرمود: «صدقه و دعا».(6)

پی نوشت ها:
1. بقره (2)، آیه 158 - 256.
2. علامه مجلسى، بحار الأنوار، مؤسسة الوفاء بيروت - لبنان، 1404 هجرى قمری ، ج 68، ص 77 .
3. یونس (10)، آیه 49.
4. بقره (2)، آیه 155.
5. محمدی ری شهری، محمد، میزان الحکمه، دارالحدیث، 1416 ه ق ، ماده صدقه، شماره 10342.
6. محدث قمی، مفاتیح الجنان ، بخش زیارت قبور مؤمنین.