با سلام و سپاس از ارتباط شما پرسشگر گرامی با مرکز ملي پاسخگويي به سوالات ديني.
احادیث زیادى از رسول خدا در مورد زیارت اهل قبور نقل شده ، از جمله روایاتى است که اهل سنّت در کتاب هاى خود ذکر کرده اند: " به زیارت اهل قبور بروید که باعث زهد در دنیا و یادآورى آخرت است»."(1) این مهم ترین اثرى است که براى زیارت کننده دارد که او را به یاد آخرت مى اندازد .سبب زهد و دل کندن او از دار فانى مى شود . براى میّت نیز ثواب و رحمت و گشایشى حاصل مى شود.
در مورد زیارت قبر رسول گرامى اسلام (ص ) و ائمه اطهار(ع) نیز روایات فراوانى وجود دارد که زیارت آن ها سبب غفران ذنوب زیارت کننده و باعث تطهیر نفوس و پاک شدن روح مؤمنان مى شود. خداوند این مکان ها را محلّ قبولى استغفار و آمرزش گناهان و رشد و کمال انسان ها قرار داده است : «اگر به خود ستم کردند، سراغ تو میآیند و استغفار میکنند و تو ای محمد، برای آنان طلب مغفرت کنی...» (2) این آیه به زیارت پیامبر(ص) در حیات و ممات تشویق میکند؛ چنان که سبکی(یکی از عالمان اهل سنت) میگوید: علما از این آیه عمومیت؛ یعنی زمان حیات و وفات پیامبر را استفاده کردهاند، چون طبق روایات از پیامبر نقل شده:
«حیاتی خیر لکم تحدثون و نحدث لکم و وفاتی خیر لکم تعرض علیّ أعمالکم...» (3) روایات و احادیث بسیاری از رسول الله در تشویق به زیارت قبر شریف خود، پس از رحلتش، نقل شده است: «من زار قبری وجبت له شفاعتی»(4) از همه مهم تر سیره صحابه است که به زیارت قبر پیامبر و اولیای خدا می رفتند. عبدالرزاق و بیهقی و ابن عبدالبر روایت کردهاند که حضرت فاطمه زهرا(س)، هر جمعه به زیارت قبر عموی خود حضرت حمزه میرفت. در آن جا نماز میخواند و گریه میکرد. حاکم نیشابوری میگوید: سند و راویان این حدیث تماماً ثقه هستند.(5)
همه عالمانى كه به طور مطلق ، زيارت قبر پيامبر را مستحب دانسته اند، مقتضاى اطلاق كلام آن ها اين است كه زيارت قبر پيامبر، براى تمام مسلمان ها مستحب است، چه در مدينه باشند و چه خارج مدينه ، دور باشند يا نزديك، زيارت قبر پيامبر براى آن ها مستلزم سفر باشد يا نباشد.
علاوه بر اطلاق، به كلماتى با صراحت، جواز مسافرت را براى زيارت گفته اند، اشاره مى شود:
1. غزالى سفر براى زيارت را عبادت دانسته است. (6)
از او نقل شده كه گفته :
«كل من يتبرك بمشاهدته فى حياته يتبرك بزيارته بعد موته ، و يجوز شد الرحال لهذا الغرض ؛(7) هر كس كه ديدن او در حال حيات ، موجب تبرك مى شود، بعد از مرگ نيز ديدن او موجب تبرك مى شود و سفر براى زيارت او جايز است».
2. سمهودى براى جواز سفر به قصد زيارت حضرت رسول(ص) ، به عموم آيه شريفه ذيل استدلال مى كند:
«ولو اءنهم إ ذ ظلموا اءنفسهم جاءوك فاستغفروا الله و استغفر لهم الرسول لوجدوا الله توابا رحيما».(8)
البته بايد از رفتارهايي مانند فشار و هول دادن هنگام ازدحام ،نيز سجده كردن در پيشگاه امام پرهيز شود، زيرا سجده تنها سزاوار خداوند است و سجده بر مخلوق جايز نيست .
پی نوشت ها :
1. سنن أبى داود، ج 3، ص 218 ،بي تا،بي جا.
2. نسأ(4) آیه 64 .
3. ابن كثير ،السيرة النبوية ،تحقيق: مصطفى عبد الواحد، 1395 - 1976 م، دار المعرفة للطباعة و النشر و التوزيع - بيروت ،ج4،ص548.
4. الذهبي،ميزان الاعتدال ، تحقيق : علي محمد البجاوي ، دار المعرفة للطباعة و النشر - بيروت،ج4،226 .
5. عبد الرزاق الصنعاني، المصنف، تحقيق و تخريج وتعليق : حبيب الرحمن الأعظمي، منشورات المجلس العلمي، ج 3،ص 572؛ الحاكم النيسابوري، المستدرك ،تحقيق : إشراف : يوسف عبد الرحمن المرعشلي ،ج 1،ص 377 ؛ السنن الکبری،ج 4،ص 131 ؛ تمهید شرح مولا،ج 3،ص 234.
6.غزالي، احیاء علوم الدین ، ج2 ،ص245.
7. سمهوری، علي بن احمد، وفاء الوفاء، دار احياء التراث العربي، بیروت، ج 3ـ4، چاپ چهارم، 1371ش، ص 1372 ،ج4 ،ص363 ؛ احیاء علوم الدین ، ج2 ،ص247.
8. نساء،آیه 64.
