استخاره

با سلام و سپاس از ارتباط شما پرسشگر گرامی با مرکز ملي پاسخگويي به سوالات ديني.
انسان، نه تنها در ازدواج، بلکه در هر کاری اگر پس از بررسی عقلانی مسئله و در نظر گرفتن جوانب مختلف آن، نیز بعد از مشورت، به نتیجه رسید، دیگر نیازی به استخاره ندارد؛ اما اگر پس از طی این مراحل، همچنان در تردید و دو دلی قرار داشته باشد، می تواند برای رفع تحیر و سرگردانی خود استخاره نماید تا از حالت تردید بیرون آید. بنابراین، استخاره تنها براى آن است که انسان را از تردید و دو دلى بیرون بیاورد. اصل اولیه در هر کاری، بر تحقیق و مشاوره است و در روایات بر این اصل تأکید شده است.
در انجام کار خیر، نیازی به استخاره نیست؛ زیرا انسان نباید در انجام کار خیر تردید و شک نماید. این گفته معروف کاملاً صحیح است که: در کار خیر، حاجت هیچ استخاره نیست. اما گاهی اصلِ کار، خیر است، ولی مورد آن، محل تردید است که آیا خیر و شایسته است؟ در این صورت، می توان برای رفع تردید و تحیر، با قرآن یا با تسبیح استخاره کرد.
اما در مورد عمل به استخاره و آیا شخصی که استخاره کرده، باید به آن عمل کند یا نه، باید عرض کنیم که حضرت امام (ره) در پاسخ این سؤال که وقتى در عمل چیزى استخاره کردیم، بد آمد، آیا استخاره ملاک عمل است؟ فرمود: استخاره از اصول اعتقادی نیست که اعتقاد به آن لازم باشد. (1)
همان طور که از فتواى فوق استفاده مى شود، عمل طبق استخاره لازم نیست. در هر حال، عمل طبق استخاره، واجب شرعی نیست. بنابراین، استخاره، تنها در مواردی است که انسان در حیرت و سرگردانی مانده باشد. بر این اساس، در امر مهمی مثل ازدواج، مشورت با دیگران و کمک گرفتن از عقل، مقدم بر استخاره است. وقتی به نتیجه رسید، دیگر نیازی به استخاره نیست. نقش استخاره، بیرون آمدن از تردید و دو دلی است و هیچ حکم شرعی نیز بر آن بار نمی شود؛ مثلاً اگر تحقیق کردید و همه ملاک ها و معیارهایی که در معارف دینی برای یک همسر شایسته ذکر شده، وجود داشت، با این وصف، استخاره کردید و بد آمد، عمل کردن بر خلاف آن، اشکال شرعی ندارد و مرتکب کار حرام نشده اید. البته می دانیم که استخاره، یک اثر روانی روی افراد می گذارد. اگر خوب آمد، تأثیر مثبت روانی دارد. اگر بد آمد، اثر روانی منفی همراه با استرس و اضطراب را خواهد داشت. از این رو، بزرگان می گویند در امر ازدواج استخاره نکنید؛ بلکه با تحقیق و تفحص، و با به کار گیری عقل و اندیشه فردی و جمعی و مشورت با آگاهان، به نتیجه قطعی برسید. یا اگر استخاره کردید، خود را به نتیجه آن ملتزم بدانید تا دچار استرس و ناراحتی روانی و مشکلات عملی در زندگی نشوید.
با توجه به توضیحاتِ داده شده، اگر استخاره دوم با تغییر شرایط و تحقیقات بیش تر و با فاصله زمانی نسبت به استخاره اول انجام گرفته، به آن عمل کنید. اگر این گونه نبوده، بهتر است مدتی صبر کنید. در این مدت، سعی کنید به دور از مسائل عاطفی، احساسی و... با تکیه بر عقل و درایت فردی و مشورت با آگاهان و تحقیق و تفحص بیش تر از خصوصیات روحی و اخلاقی، فکری و عقلانی، و همچنین پایبندی آن فرد به مسائل دینی، به نتیجه قطعی برسید.

پی نوشت:
1. امام خمینی، استفتائات، ج 2، ص 28، مسئله 74.