کودک و رقص

پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني
جواب سوالتان را در دو بخش بیان می کنیم:
1.) وظایف والدین در مسایل تربیتی: (میل به رقص و پایکوبی فرزندان)
مهارت فرزندپروري يکي از اساسي ترين مهارت هايي است که والدين به هنگام تربيت و پرورش فرزندان خود بايد از آن آگاهي داشته باشند.
هر گونه رفتار غیردینی کودکان می تواند تاثیراتی سرنوشت‌ساز بر شخصیت در حال شکل‌گیری آنان بگذارد. با توجه به این امر،‌می‌توان به حساسیت برنامه‌هایی که در راستای تربیت کودکان عنوان می‌شود، پی برد.
البته از دیدگاه شرع، كودك قبل از سن بلوغ تكليفى ندارد. اما بزرگ ترها نبايد مشوّق آن ها باشند.
توجه به نکات ذیل برای رفع مشکل:
1. کار تربیتی یک کار بسیار حساس است و شما حق دارید که نگران باشید. در روایات داریم در آخرالزمان کار تربیتی خیلی دشوارتر می‌شود. کودکان در نگاه اول، هرچه راببینند، تکرار می کنند و دوست دارند خود را با فضا تطبیق دهند؛ پس فضای دیداری در خانه باید در کنترل باشد تا کودک هر فیلم و موسیقی و برنامه رقص و پایکوبی را نبینند.
برنامه‌ریزان رسانه،‌در تعریف شادی و شیوه های ایجاد آن در کودکان ام‌القرای جهان اسلام، به جای بهره ‌‌گیری از روانشناسی اسلامی،‌از شیوه های تلویزیونی غربی، الگوبرداری کرده‌اند. شنیدن موسیقی تند همراه با تماشای حرکات موزون! و کف زدن های ضرب‌‌دار به بخشی از برنامه‌های روزانه کودکانمان تبدیل شده است که جای تأسف بسیار دارد.
رفتارهایی که کودک حتی تحلیل درستی از آن‌ها برای خود ندارد و تک تک آن‌ها را در اولین برخورد در خانواده تکرار می‌کند، حرکاتی که حتی پدر و مادر در مقابل فرزندشان انجام نداده‌اند، اما او آموخته است. پس کودکان را از نگاه به رقص و پایکوبی دیگران به صورت غیر مستقیم دور نگه داریم.(توجه: اجبار و محرومیت های سخت گیرانه أثر عکس دارد.)
2. برای جلوگیری از مسایلی که در تربیت فرزندان خلل ایجاد می کند، باید از فضاهایی که در آن رقص، پایکوبی و حرکات موزون وجود دارد، کودک را دور نگه داشت.
کودکانی که روزانه دقایق بسیاری را به تماشای رقص و آواز مشغول بوده و خود نیز در پای تلویزیون‌ها، به تقلید از آن ها مشغولند، ‌چه انتظاری می توان داشت؟! آیا به راستی تهیه یک برنامه شاد و آموزنده برای کودکان این قدر دشوار و ناشدنی است؟ آیا نمی‌توان کودک را شاد کرد. اما او به رقاصه‌ای تبدیل نشود؟
3. کودکان، همانند زمین خالی هستند که هر بذری در آن به ثمر خواهد نشست؛ پس بیاییم با آموزش مسایل دینی و تربیتی به صورت جذاب و قوی بپردازیم؛ البته در تعلیم معارف دینی و دفع مشکلاتی از قبیل رقص و... نباید دچار افراط و تفریط شد، یعنی کودکان تا سن 7سالگی باید در فضای کودکانه خود باشند و در ضمن آن به نکات تربیتی هم توجه داشت.
4. رهاکن، تربيت کن، همراه باش!
امام صادق (ع) فرمودند:"دع ابنک يلعب سبع سنين و يؤدب سبع سنين الزمه نفسک سبع سنين فان افلح والا فلا خير فيه". (1) فرزندت را هفت سال رها کن تا بازي کند و هفت سال دوم او را تربيت کن و هفت سال سوم نيز همراه و ملازم او باش. اگر هدايت شد چه خوب، وگرنه ديگر خيري در او نيست.
5. والدین باید تلاش کنند که آموخته های مذهبی کودکان با تجارب و احساسات خوشایندی شکل بگیرد. سعه صدر، ابراز احساس خرسندی و روحیه رضایتمندی،گرایش به این احساسات مذهبی را برای کودکان گوارا می سازد.
6. والدین باید برای کودکان جذابیت داشته باشند تا سخنان و رفتار آنان برای او مؤثر و الگو باشد.
2.) راهکارهایی جهت ایجاد نظم در انجام تکالیف :
نظم و انضباط بر خلاف تصور بسياري از والدين، امري اكتسابي(یاد گرفتنی عوامل تأثیرگذار) است كه در بسياري از موارد كودكان از والدين، خواهر، برادر و در درجه بعد از معلم خود الگوبرداري مي‌كنند.
روانشناسان معتقدند براي ايجاد نظم در كودك بايد آموزش‌هاي مقدماتي متفاوتي صورت بگيرد. به‌ عنوان مثال والديني كه خواهان داشتن فرزندي منظم‌ هستند بايد در وهله اول به آنها آموزش رعايت حقوق ديگران، رفتارهاي درست و نادرست و نحوه تشخيص اين دو گونه رفتار و... را بدهند و در مرحله بعدي بعد از جا انداختن مفاهيم و الگوهاي متفاوت رفتاري، نظم را شكل يافته در فرزندشان مشاهده كنند.
اگر شما جزو والديني هستيد كه فرزند بي‌نظم و انضباطي داريد ابتدا به دقت بررسي كنيد كه نظم در فرزندتان را با چه الگويي قياس كرده‌ايد. زيرا والدين بايد مد نظر داشته باشند كه خلق و خو، روحيات و سطح نظم و انضباط در كودكان بسيار متفاوت است و هر كودك به سبك خودش داراي نظم است.شايد شما بيش از اندازه سختگير هستيد و كوچك‌ترين بي‌نظمي را به نامنظم بودن فرزندتان در تمام جوانب زندگي تعميم مي‌دهيد.
راهكارهاي زير به والدين كمك مي‌كند تا در عين بودن الگوي رفتاري مناسب، نظم و انضباط را به ‌تدريج و با آموزش در فرزندشان به ‌وجود آورند.
1. هرگز در برابر بي‌نظمي‌هاي فرزندتان تسليم نشويد: بسياري از والدين بعد از ابراز خشونت و نارضايتي خود از بي‌نظمي كودك به سرعت شروع به بازسازي و نظم ‌بخشيدن به شرايط مي‌كنند و اين عمل را در حال نصيحت كردن و توصيه به نظم و انضباط و تكرار جملات يكسان درباره فوايد نظم و انضباط انجام مي‌دهند. در حالي‌كه دقيقا رفتار شما نشان دهنده تسليم شدن در برابر بي‌نظمي و به نوعي پذيرش اين شرايط و نااميدي از بهبود وضعيت است. شما با اين كار خود اين پيام را به فرزندتان مي‌دهيد كه من چون تحمل بي‌نظمي را ندارم و در مقابل آن كم طاقتم خودم به شرايط، نظم مي‌بخشم و وقتي كودك اين پيام را از شما دريافت مي‌كند هرگز در پي بهبود وضعيت و اصلاح خود برنمي‌آيد.
2. در مقابل بي‌توجهي فرزندتان نسبت به ايجاد نظم براي او محروميتي درنظر بگيريد: كودك بايد دريابد كه در مقابل پيامد‌هاي ناشي از رفتارهاي خود مسئول است و نمي‌تواند با بي‌اعتنايي از كنار آنها بگذرد. البته يادتان باشد كه نوع محروميت بايد به دقت انتخاب شود و با خطايي كه كودك انجام داده مناسبت داشته باشد.
3. آرامش خود را حفظ كنيد: هرگز در مقابل بي‌نظمي فرزندتان از كوره درنرويد. از فرياد زدن خودداري كنيد تا به او ياد دهيد كه در مقابل شرايط بدي كه او به‌وجود آورده است، كنترل خودتان را از دست نمي‌دهيد و همچنان منطقي رفتار مي‌كنيد. اگر احساس كرديد كه او از شرايط اخلاقي شما سوءاستفاده مي‌كند، قهرهاي كوتاه مدت و بي‌توجهي به او را در
تغييرات مثبت كودك حتي اگر اندك هم بود تعريف كنيد: اگر در فرزندتان علائم بهبود نظم را مشاهده كرديد از تمركز روي جنبه‌هاي منفي بكاهيد و بار جملات خود را مثبت و از تهديد كردن خودداري كنيد.
4. از انتقاد مكرر خودداري كنيد: در شرايطي كه فرزندتان توجهش به سمت شماست از عملكردش انتقاد كنيد. ولي اين روند را به‌طور مكرر انجام ندهيد تا اثر مثبت آن از بين برود.
5. هرگز به فرزندتان بابت منظم بودن رشوه ندهيد: بين رشوه و پاداش تفاوت قائل شويد و به فرزندتان براي منظم بودن و مجبور كردن او به جمع كردن وسايل يا مرتب‌كردن كمد رشوه و باج ندهيد.
منابعی برای مطالعه بیشتر: (تربیت فرزند و آموزش مفاهیم دینی)
1. راهنمای پدران و مادران و شیوه های برخورد با کودکان، سادات، محمد علی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
2. تربیت کودک در جهان امروز؛ بهشتی، احمد، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
3. حقوق فرزندان در مکتب اهل بیت (ع)؛ طبسی، محمد جواد، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
پی نوشت :
1. محمد بن الحسن الحر العاملي، وسائل الشيعه، ج21، ص475، مؤسسه آل البيت، قم، 1409 ه.ق .