شبهه اعتقادی

با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
اين كه چگونه امام زمان(عج) از اين جهان خواهد رفت، به مرگ طبيعي يا غير طبيعي؟ اختلاف‌هايي در روايات به چشم مي‌خورد.
برخي از روايات مي‌گويند كه حضرت مدتي حكومت خواهد كرد، سپس وفات مي‌كند و مسلمانان بر او نماز مي‌گذارند.(1)
از بعضي روايات استفاده مي‌شود كه مرگ حضرت طبيعي نخواهد بود و به دست جنايتكاران، با مشخصاتي كه براي آنان در روايات ذكر شده، به شهادت مي‌رسد.(2)
بررسي و قضاوت در اين امر مبتني بر دو مساله است:
1- آيا همه امامان معصوم(ع) شهيد مي‌شوند، يا امكان دارد كه به مرگ طبيعي از دنيا بروند؟ در فرض اول، دليل و
مستند آن چيست؟
2- اگر درمورد ائمه(ع) پذيرفتيم كه همه به شهادت رسيده اند، نسبت به امام زمان(ع) چه خواهد شد؟ اجل طبيعي يا شهادت؟
امامان معصوم(ع) تا زمان امام عصر(ع)، همگي معاصر با سردمداران پليد و حاكمان قسي القلب و خون آشامي بوده، آسايش و آرامش نداشته اند. اما آيا همه آن بزرگواران، به شهادت رسيده اند، يا خير، برخي از آنان به مرگ طبيعي از دنيا رفته اند؟ بين علماي شيعي نزديك به زمان معصوم، اختلاف است. شيخ صدوق بر اين باور است: «همه معصومين(ع)، به اجل غير طبيعي از دنيا رفته‌اند... .»(3)
شيخ مفيد، درجواب صدوق مي‌نويسد:«فاما ما ذكره ابوجعفر، رضي اللّه عنه، من مضي نبينا والائمة(ع) بالسّم والقتل ...»(4).
آن چه را كه شيخ صدوق در باره درگذشت پيامبر(ص) وامامان معصوم(ع) به ناحق و با كشتن گفته، در مورد برخي از آن‌ها ثابت است. برخي مشكوك. اما شهادت اميرالمؤمنين علي و امام حسن و امام حسين(ع) به قتل حتمي و قطعي است. پس از ايشان، مسموميت و شهادت موسي بن جعفر(ع) نيز قطعي و مسلم است. درباره امام رضا(ع) نيز قول قوي مسموميت و شهادت ايشان است، گرچه جاي ترديد هست. اما در ديگر ائمه(ع) راهي براي اثبات اين كه آنان به ستم يا ترور و يا زهر، به شهادت رسيده اند، در دست نيست. آن چه از راه احساسات گفته مي‌شود، يقين آور نخواهد بود.
علامه مجلسي پس از آن كه روايات را زير عنوان: «انّهم عليهم السلام لايموتون الا بالشهاده» مي‌آورد، نظر شيخ مفيد را مورد نقد و بررسي قرار مي‌دهد و مي‌نويسد:
«با توجه به اخبار فراواني كه مبني بر شهادت ائمه(ع) در دست است و نيز نمونه‌هاي خاصي كه در برخي از آنان وجود دارد، نمي‌توان آن را نفي كرد. البته غير از علي و فاطمه و حسن و حسين و موسي بن جعفر و علي بن موسي الرضا(ع) كه دليل قطعي بر شهادت آنان داريم، در ديگر ائمه(ع) چنين دليل قطعي نداريم، اما دليل برنفي هم نداريم و قرائن و شواهد تاريخي مؤيد شهادت آنان نيز هست. شايد مقصود شيخ مفيد هم نفي قطع و تواتر است، نه ردّ و نفي اصل مساله.»(5)
بزرگاني كه به شهادت همه امامان معصوم(ع)، به دست جنايتكاران معتقد هستند، دلايلي دارند، از جمله امام رضا مي‌فرمايد:«ما منا الامقتول.» (6)
امام حسن مجتبي(ع) مي‌فرمايد: «والله لقد عهد الينا رسول اللّه(ص) ان هذا الامر عليكم اثنا عشر اماماً من ولد علي و فاطمة، مامنا الاّ مسموم او مقتول.» (7)
به خدا سوگند، پيامبر(ص) به ما اين عهد و وعده را داد كه امر امامت را دوازده تن از فرزندان علي و فاطمه(ع) به دست خواهند گرفت. هر يك از آنان، مسموم يا مقتول خواهند شد.
قائلين به شهادت ائمه، اصل كلي را از اين روايات استفاده كرده اند. بر اين نظرند كه ساختار بدني پيامبر(ص) و امامان(ع) به گونه اي است كه زمينه و ظرفيت حيات و عمر طولاني را دارند، مگر عارضه و حادثه اي از خارج بر آنان تحميل شود(8).
برخي از بزرگان كليت اين حديث(ما منّا الاّ مسموم او مقتول) را نپذيرفته‌ اند.
طبرسي مي‌نويسد: «بسياري از اصحاب ما، بر اين باورند كه امام حسن عسگري(ع) و ساير ائمه(ع) با شهادت از دنيا رفته‌اند. بر اين معني به روايتي از امام صادق(ع) استدلال كرده‌اند كه«ما منا الامقتول او شهيد» والله اعلم بحقيقة ذلك».(9)
جمله اخير ايشان گوياي اين معني است كه شهادت همه ائمه(ع) در نظر ايشان قطعي و مسلّم نبوده است.
نتيجه نهايي آن كه اگر نظر شيخ صدوق را بپذيريم و به روايات (مامنا الامسموم او مقتول) پايبند باشيم و آن‌ها را از نظر سند بپذيريم، امام زمان(ع) به دست جنايتكاران به شهادت مي‌رسد.
اگر قول شيخ مفيد را بپذيريم و به روايات:«مامنا الامسموم او مقتول» پاينبد نباشيم، بايد بگوييم كه چگونگي مرگ آن عزيز، روشن نيست.
پي‌نوشت‌ها:
1. علامة مجلسي، بحار الأنوار، بيروت – لبنان، ناشر دار إحياء التراث العربي سال چاپ 1403 - 1983 م، ج 52، ص 383.
2. تاريخ ما بعد الظهور، سيد محمد صدر، ص881، مكتبة اميرالمؤمنين العامة، اصفهان.
3. اعتقادات، شيخ صدوق، تحقيق عصام عبدالسيد، چاپ شده در مصنفات شيخ مفيد، ج 5، ص 99، كنگره شيخ مفيد.
4. تصحيح الاعتقاد، شيخ مفيد، حسين درگاهي، چاپ و مصنفات شيخ مفيد، ج5، ص131.
5. بحارالانوار، ج 27، ص 213 و 216 و 217.
6. همان.
7. همان.
8. تاريخ الغيبة الصغري، سيد محمد صدر، مكتبة الامام اميرالمؤمنين، اصفهان، ص230.
9. الشيخ الطبرسي، إعلام الورى بأعلام الهدى، تحقيق مؤسسة آل البيت عليهم السلام لإحياء التراث، چاپ اول، سال چاپ 1417، قم، مؤسسة آل البيت عليهم السلام لإحياء التراث، ج2، ص131.
موفق باشید.