سلام
استادی میگفت گاهی یک رذیلت اخلاقی در اعماق وجود آدم هست که خودش متوجه نیست و اگر کسی هم بهش بگه باید خیلی دقت و فکر کنه تا متوجه بشه من این سوال رو دارم که کسی که فکر میکنه نیتش خالصه و دچار عجب نمیشه از کجا میتونه بفهمه واقعا ته ته ته نیت و وجودش صد درصد اینطور هست یانه خیال میکه
اگر کسی نیتش صد درصد خالص خالص خالص نباشه یا دچار عجب شده باشه باید چی کار کنه؟
متشکرم
با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
اگر انسان بخواهد اعمال و رفتار او كاملا رنگ خدايي داشته باشد، بايد اخلاص در اعمال نيك داشته باشد. معيار سنجش عمل از ديدگاه اسلام اخلاص ميباشد.
اخلاص روح عبوديت و بندگي است و عبادت جز با اخلاص مفهومي ندارد. به تعبير امام صادق(ع):
«نيت برتر از عمل است؛ آگاه باشيد كه نيت، حقيقت عمل است».(1)
اخلاص به معناي خالص نمودن عمل براي خدا و پاك كردن نيت از شرك و ريا است. در روايات آمده است: چون اخلاص امري قلبي و وجداني است،نميتوان آن را ظاهر زيبا و حجم كار ارزيابي كرد. پيامبراكرم(ص) ميفرمايد: خداوند متعال به اموال و صورتهاي شما نگاه نميكند، بلكه به قلوب و اعمال شما نگاه ميكند».(2)
اگر انسان بخواهد به مرحله اي از خلوص برسد كه همه كارهاي او براي خدا باشد، بسيار دشوار ميباشد و هر كس نميتواند به راستي چنين ادّعايي نمايد، البته نبايد انسان مأيوس شود. بلكه در اين مسير هر مقدار كه بتواند اخلاص در اعمال را به دست آورد، نيكو و ارزشمند است، يا حتي بتواند به آن نزديك شود. بايد تمرين كرد، چرا كه خودسازي و رياضت نفساني همانند ورزش جسماني است. همان طور كه در تربيت بدن، بايد از كم شروع كرد و به تدريج بالا رفت تا به مرحلة قهرماني رسيد، در تهذيب روح نيز بايد از كم شروع كرد و به تدريج بالا رفت و هر مقدار كه حاصل شود، ارزشمند است. آنان كه به مراحلي از كمال رسيده اند، بدون زحمت و رنج بدين مقام نايل نشده اند، بلكه سالها زحمت كشيده و با هواي نفس مبارزه كرده و كوشيده اند نيت خود را خالص كنند و براي جلب رضايت پروردگار وظايف خويش را انجام دهند.
انسان بايد هميشه از خدا بخواهد كه به او توفيق دهد تا پايان كار خلوص خود را حفظ كند، چرا كه گاهي در ميان راه به موانعي برخورد ميكند كه ادامة راه بسيار دشوار است.
در منابع روايي ما، نشانهها و اسبابي براي به دست آوردن اخلاص ذكر شده است. كه به بعضي اشاره مينماييم، تا با شناخت و معيار قرار دادن آنها، متوجه شويد كه كار با اخلاص،چگونه است.
1- پيامبر گرامي(ص) فرمود: «علامت انسان مخلص چهار چيز است: دلش پاك، اعضا و جوارحش سالم،خيرش مبذول و شرّش مأمون است (يعني مردم از خيرش بهره مند و از شرّش در امانند)».(3)
2- اميرالمؤمنين علي(ع) فرمود:«كسي كه نهان و آشكار و كردار و گفتارش يكسان باشد، به راستي امانتش را ادا و عبادتش را خالص كرده است».(4)
3- نيز حضرت(ع) فرمود:«كمال اخلاص پرهيز از گناهان است».(5)
4- در روايت ديگري فرمود:«عبادت خالص آن است كه انسان به كسي جز خدا اميدي نداشته باشد و جز گناهش از چيزي بيمناك نباشد».(6)
5- امام صادق(ع) فرمود: «عمل خالص آن است كه نخواهي كسي جز خدا تو را براي انجام آن ستايش كند».(7)
6- امام صادق(ع) فرمود:«هيچ بنده اي به حقيقت اخلاص نميرسد مگر آن كه دوست نداشته باشد مردم او را براي كارهايي كه براي خدا انجام دهد، ستايش كنند».(8)
7- در روايت آمده است كه: «سرآغاز اخلاص نا اميدي از غير الله است».(9) از اين روايات معلوم ميشود كه اصل عبادت اخلاص است و ساير اعمال در سايه اخلاص،عنوان عبادت پيدا ميكند و كامل ميشود. به علاوه اسلام به كيفيت عمل بيشتر اهميت ميدهد تا به كميت آن. زياد بودن عمل موجب تقرّب نميشود، بلكه خلوص نيت مهم است. اگر ميخواهي به مرحله اي برسي كه بداني كارهاي شما با اخلاص بوده يا خير؟ بايد مدّتي در رفتار و حركات و سكنات خود دقّت كني و خفاياي قلب خود را تفتيش نموده و از آن حساب شديدي بكشي،همانند اين كه انسان از شريك خود حساب ميكشد. حتي اگر ديدي واجبات خود را در ظاهر و علني نميتوانيد خالص كنيد، آن را در خفا انجام دهيد. اگر چه كمتر اتفاق ميافتد كه در واجبات ريا شود،بلكه بيشتر در خصوصيات و مستحبات ريا اتفاق ميافتد. در هر صورت، بايد با جديت كامل قلب خويش را از لوث شرك و ريا پاك كني تا ان شاءالله كارهاي شما با اخلاص انجام شود. اگر ميخواهيد بفهميد كه بعد از عمل، كار شما با اخلاص انجام گرفته،بايد ببينيد كه اگر نيتي جز رضاي خدا نداشتيد،و كار شما از ريا و خودنمايي خالص بود و طمعي از حيث دنيا و يا ترس از كسي جز خدا در كار شما دخيل نبود، بدانيد كه عمل شما مخلصانه انجام گرفته است، گرچه ممكن است گاهي انسان،كاري را به قصد ثواب، يا كسب بهشت الهي و حتي بر آورده شدن حاجتي،انجام دهد،كه اين منافاتي با اخلاص ندارد. سخن را با اين روايت شريف به پايان ميبريم كه: «آرزوهايت را كم كن تا اعمالت خالص شود».(10)
پينوشتها:
1. اصول كافي، ثقة الاسلام كليني، اسلاميه، ج 2، ص 16، بخشي از حديث 4.
2. ميزان الحكمه، محمد محمدي ري شهري، دارالحديث، ج 3، ص 2601، حديث 16917.
3. تحف العقول،ابن شعبه حرّاني،نشر آل علي، ص 16.
4. نهج البلاغه،سيد شريف رضي، نشر فرهنگ اسلامي، نامة26 .
5. بحارالانوار، علامه مجلسي، چاپ بيروت، ج 74، ص 213.
6. همان، ص 229.
7. اصول كافي، ثقة الاسلام كليني، اسلاميه، ج 2، ص 16،بخشي از حديث 4.
8. اخلاق عملي، آيت الله مهدوي كني، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، ص 421.
9. همان، ص 430.
10. همان، ص 428 - 410 و امام خميني(ره)، چهل حديث،حفظ و نشر آثار امام، ص 55 - 51.
موفق باشید.
