پیامبر

با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
رهبانيت در لغت: زهد ترسايان كه بازداشتن نفس باشد از حظوظ و لذات چنانكه نكاح نكنند و غذاي لذيذ و خوب نخورند. بلكه گاه براي رفع شهوت آلت تناسل را مي برند.(1)
ديدگاه اهل بيت در باره رهبانيت:
در منابع شيعه دو دسته روايت درباره رهبانيت ديده مي‌شود؛ دسته‌اي از اين روايات رهبانيت را نفي و دستة ديگر آن را تأييد مي‌كند.
روايات ناظر به نفي رهبانيت
1. كليني در روايتي از ابن‌قداح از امام صادق(ع) نقل مي‌كند: «زن عثمان بن‌مظعون نزد پيامبر(ص) آمد و عرض كرد: اي پيامبر خدا! عثمان روز‌ها روزه مي‌گيرد و شب‌ها را به شب‌زنده‌داري مي‌گذراند. پيامبر(ص) خشمگين، با پاي برهنه نزد عثمان آمد. او را در حال نماز يافت. عثمان با ديدن پيامبر نماز را رها كرد. پيامبر فرمود: اي عثمان! خداوند مرا به رهبانيت برنينگيخته است؛ بلكه مرا به دين سهل و آسان برانگيخته است؛ من روزه مي‌گيرم، نماز مي‌خوانم و با همسرم نزديكي مي‌كنم. كسي كه روش مرا دوست دارد، بايد به ‌سنت من عمل نمايد و از جمله سنت من نكاح است.» (2)
2. در روايت ديگري از امام صادق(ع) آمده است: «خداوند به محمد، شرايع نوح، ابراهيم، موسي و عيسي، توحيد، اخلاص، نفي شرك، فطرت و دين سمحه (الْحَنَِفِيَّةَ السَّمْحَةَ) را عطا نمود. رهبانيت و سياحت را نداد. در اين دينِ سمحه، پاكيزه‌ها (طيبات) حلال و ناپاكي‌ها (خبيثات) حرام شده است.»(3)
و رواياتي از اين دست كه از مجموع اين روايات به دست مي‌آيد كه پيامبر(ص) رهبانيت را نفي كرده و طبق بيشتر روايات، جهاد و طبق برخي ديگر، نماز، روزه، حج و عمره را رهبانيت اسلام معرفي نموده است.
روايات ناظر به تأييد رهبانيت
در مقابل روايات بالا، رواياتي نيز وجود دارند كه رهبانيت را تأييد مي‌كنند.
1. امام باقر(ع) دربارة صفات شيعة اميرالمؤمنين(ع) مي‌فرمايد: «شيعيان علي(ع) افرادي حليم و عالم هستند و رهبانيت از چهره‌هايشان پيداست.» (4)
2. امام صادق(ع) در توصيف دوستداران اهل بيت مي‌فرمايد:«... دسته سوم كساني‌اند كه ما را در خفا دوست مي‌دارند و دوستي‌شان را آشكار نمي‌كنند. به جان خودم سوگند! اگر آنان [مدعيان دروغين] در خفا و نه در علن دوستدار ما بودند، مي‌بايد روز را روزه مي‌داشتند و شب را به شب‌زنده‌داري مي‌گذراندند و آثار رهبانيت در صورت‌هايشان پيدا مي‌بود» (5).
اين روايات نشان مي‌دهند كه رهبانيت نه تنها امر مذمومي نيست، بلكه از نشانه‌ها و مشخصه‌هاي شيعيان علي(ع) محسوب مي‌شود.
بنابراين ما با دو دسته روايات مواجهيم كه دسته‌اي رهبانيت را نفي و دستة ديگر آن را اثبات مي‌كنند. همين وضع بر روايات اهل سنت نيز حاكم است.
جمع بين روايات:
عبدالرحمن بدوي اين روايات را با آيات رهبانيت در قرآن مقايسه و نتيجه گرفته است كه دو نوع رهبانيت وجود داشته است؛ نوعي از آن ستوده و مطلوب بوده مانند آنچه كه در آيه 27 سوره حديد آمده است و نوع ديگر، رهبانيتِ نكوهيده است مانند رهبانيت راهبان مسيحي كه به دنيا پشت مي‌كردند و لذات آن را رها مي‌كردند و زهد پيشه مي‌كردند و از مردم كناره‌گيري مي‌كردند و رياضت‌هاي فراوان بر خود تكليف مي‌كردند تا آنجا كه برخي خودشان را اخته نموده، زنجير‌هاي آهنين بر گردن خود مي‌آويختند و انواع شكنجه‌هاي ديگر را بر خود تحميل مي‌كردند. پيامبر چنين رهبانيتي را از اسلام نفي كرد و مسلمانان را از آن بازداشت و فرمود:«بر شما باد جهاد! رهبانيت امت من در جهاد است.»(6)
از اين رو مي‌توان گفت كه روايات ناظر به نفي رهبانيت، همان رهبانيت نوع دوم را نفي مي‌كنند. چنان‌كه در برخي روايات مربوط به عثمان بن‌مظعون به صراحت، وي به سبب ترك همسرش و سكني گزيدن در مسجد نكوهش شده است و در برخي ديگر، پيامبر وي را از ترك همسر و... منع نموده است.
در لسان بيشتر اين روايات، ترك همسرداري به‌عنوان شاخص برجسته رهبانيتِ منفي و در برخي ديگر گوشت نخوردن و ترك بوي خوش از شاخصه‌هاي اين نوع رهبانيت معرفي شده است. اما در روايات ناظر به تأييد رهبانيت ــ كه در بيشتر آنها، رهبانيت علامت شيعيان دانسته شده ــ شاخصة آن شدت تقوي و زهد معرفي شده است. اين نوع از رهبانيت، كه روايات مزبور آن را تجويز مي‌كنند، به ترك همسرداري و استفاده از بوي خوش و برخي لذايذ ديگر منجر نمي‌شود و نوعي از عزلت‌گزيني مجاز است.
از اين جا عزلت‌هاي خاصي را كه پيامبر(ص) قبل از بعثت در غار حرا مي‌گذراندند كه سرانجام نيز در همين ايام عزلت و در همان غار پيام رسالت الاهي را دريافت كردند. هچنين عزلتشان قبل از تولد حضرت فاطمه (س)، از همين نوع رهبانيت مجاز است.
به هر حال آنچه به‌عنوان جمع‌بندي مي‌توان گفت اين است كه در اسلام، رهبانيت به طور كلي مذمت نشده بلكه نوع منفي آن، مورد نكوهش قرار گرفته است و نوع مطلوب آن نه تنها نفي نشده، بلكه توصيه نيز شده است.
براي آگاهي بيشتر رك بررسي روايات نبوي ناظر به نقد صوفيه(1)نويسنده:محمدعيسي جعفري http://www.rasekhoon.net/article/show-82361.aspx
پي نوشت ها:
1. لغت نامه دهخدا واژه رهبانيت.
2. كليني، كافي، تهران، اسلاميه، ج 5، ص496.
3. مجلسي، بحار الانوار، ج 65، ص 317؛ كليني، ج 2، ص17.
4. كليني، ج 2، ص235.
5. ابن‌شعبه، 1404تحف العقول، ناشر اعلمي، ص325.
6. تاريخ تصوف اسلامي،ناشر:افراز،عبدالرحمن بدوي محمودرضا افتخارزاده، 1375، ص 132-133.
موفق باشید.