ساخت ضريح مطهر حضرت سيدالشهداء

با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی

دوست گرامي ! دقت و حساسيت شما نسبت به اجراي صحيح آموزه هاي اسلامي و زدودن مشكلات اجتماعي ستودني و قابل تقدير است. به پرسشي كه مطرح نموديد مي توان از ديدگاه هاي مختلف پاسخ گفت؛ البته نظير اين پرسش را مي توان در امور مختلف مرتبط با امكان ديني و هزينه هاي رايج در موضوعات ديني مطرح نمود اما ما پاسخ خود را متمركز بر همان مصداق ضريح امام حسين(ع) يا سايرهزينه هاي حرم هاي معصومان مانند گنبد طلا و ...مي كنيم و در اين باره نكاتي چند را ارائه مي دهيم:
1- ساختن ضريح و حرم براي قبور رهبران مذهبي، به عنوان يك رسم و سنتي اجتماعي، قرن هاست كه در جوامع گوناگون به وجود آمده، منظور كساني كه اين كار انجام مي‌دهند، يك نوع احترام و تجليل نسبت به آن شخصيت است . از منظر دين اسلام اين گونه اعمال بيانگر تجليل و تكريم از شخصيت هاست؛ اگر اين افراد در زمره علما و بزرگان دين به خصوص امامان معصوم و فرزندان آنان باشند، اين اعمال مصداق تعظيم شعائر الهي است كه در قرآن نشانه تقوي و بسيار ارزشمند دانسته شده است.(1)
به علاوه اين گونه رفتارها در خصوص فرزندان رسول خدا نوعي اظهار مودت و محبتي است كه از فروع دين و مزد رسالت حضرت دانسته شده و در قرآن بر انجام آن سفارش شده است (2) و در ساحت ايمان شيعي از جايگاه رفيع و والايي برخوردار است؛ در نتيجه اين گونه امور تنها شكل خارجي و بروز بروني تجليل و تعظيم از اين بزرگواران است كه هم ماهيتي ديني دارد و هم به نتايج مثبت و ارزشمندي منتهي مي گردد.
البته قبول داريم كه در خصوص مصداق خارجي اين تعظيم و تجليل و نوع تزيين و تنقيش بارگاه ها يا كم و كيف توليد و هزينه ضريح ها و گنبد و ... ممكن است در مواردي اشتباهات و زياده روي هايي صورت بپذيرد و ضرورت ها در برخي موارد فراموش شود، اما اصل اين هزينه ها و تهيه زيباترين ضريح ها و گنبدها و ... به خودي خود نادرست و ناپسند نيست. زيرا تكريم و تجليل نمادهاي ديني هم يكي از مهم ترين ابزار ترويج و تبليغ تفكرات ناب و عميق ديني به حساب مي آيد و ماهيت ثروت اندوزي و دنيا طلبي ندارد.
2- وقتي بنا بر تكريم و تجليل ظاهري و دنيايي يك شخصيت بي بديل در بين بشريت مانند يك امام است، بايد تفاوتي بين او و ديگر شخصيت هاي مورد احترام انسان ها و يا بارگاه هاي ديگر سلاطين وجود داشته باشد تا تصور نوعي همساني براي بينندگان حاصل نشود؛ البته سخن در اين نيست كه نوعي مسابقه در تجمل و هزينه صوت بپذيرد، بلكه سخن آن است كه نوع به كار رفتن هنر و ظرافت و همت و صرف هزينه و وقت و فكر در انجام يك كار، خود نماد روشني از عمق انديشه و عقيده يك قوم در مورد باورهاي مورد قبولشان است.
نمونه اين نوع نگرش در بارگاه امامين كاظمين ديده مي شود كه بر خلاف سنت معماري اسلامي و شرقي، روي يك بارگاه دو گنبد قرارگرفته تا نشان دهد در زير اين بقعه دو امام مدفون هستند و براي شيعه هر امام مظهر يك انسان كامل است كه بايد اين عظمت و شكوه به شكلي كامل ابراز گردد و اين امر تابع سنت هاي جاري اجتماعي در ملل شرقي نگردد.
در نتيجه يكي از اولين سوالاتي كه براي يك بيننده غير مسلمان با ديدن ضريح باشكوه و بي بديل امام حسين (ع) پيش مي آيد، اين است كه اين همه عظمت و شكوه و هزينه براي يك انسان چه معنايي دارد و چرا اين مردم اين همه تلاش و همت و هنر و هزينه را براي بالاترين شخصيت هاي اجتماعي خود به كار نمي بندند؟ اين جاست كه روشن مي شود ما اين افراد را در شمار ديگر شخصيت هاي مورد تكريم و احترام در بين بشر نمي دانيم و نوع تكريم ما منشاي عقيدتي و متفاوت دارد.
به علاوه توجه به اين نكته ظريف هم خالي از لطف نيست كه هرچند در اسلام بر حقيقت و روح تعاليم و معارف ديني تاكيد بسيار شده، اما ظواهر و امور ظاهري هم از اهميت بسياري برخوردار است و نمي توان تاثير شگرف امور ظاهري را در جلب توجه و تاليف قلوب به سمت اين مكان ها و در نتيجه بهره مندي از معنويت و روحانيت موجود در اين مكان ها، انكار كرد.
دستوراتي استحبابي از قبيل خوش صدا بودن موذن و قاري قرآن يا زيبا و خوش سيما بودن امام جماعت (3) در منايع ديني نشان مي دهد كه توجه به ظواهر و بهره گيري از قدرت احساسات و تمايلات بصري و حسي بشر براي رهيافت به حقيقت باطني قابل انكار نيست.
3- بخش اعظم طلاكاري ها و تزيينات حرم هاي امامان يا در ضريح هاي اين بزرگواران توسط افراد عادي جامعه تامين مي شود و بخصوص هزينه ضريح جديد امام حسين كاملا از طرف مردم مومن انجام شده، حتي طلاهاي مصرف شده در آن نيز برگرفته از طلا و جواهراتي است كه توسط خود مردم از همه اقشار اهدا شد و به نوعي ماهيت اين اهداء دل كندن از مال دنيا و امور دنيوي در مسير تكريم شخصيت هاي ديني است.
به علاوه از آنجا كه اين نوع هدايا به شكل نذر و يا وقف و مانند آن صورت مي پذيرد، از نظر شرعي متولي امور حق تصرف متفاوت و مطابق ميل خود را ندارد و مامور به صرف اموال در همان مورد نذر است؛ در نتيجه در نتيجه طلاهايي كه براي گنبد و ضريح نذر يا وقف مي شود شرعا بايد در همين مسير خرج و هزينه شود كه چنين شد و مي شود.
بماند كه اصولا توده افراد جامعه علاوه بر همه خيرات و صدقات و هزينه هايي كه در مسير بزرگداشت ائمه و ترويج و تبليغ راه و هدف آن ها انجام مي دهند، به علت محبت قلبي خود چنين هزينه مضاعفي را براي توليد ضريح جديد متقبل مي شوند و اگر چنين مصرفي نبود معمولا اين پول در اختيار متوليان امور ديني و فرهنگي قرار نمي گرفت وعملا فرض وجود چنين مبلغي منتفي بود تا در مورد كم و كيف مصرف آن اظهار نظر شود. گرچه اصل هزينه مردم در اين مصارف هم نادرست و لغو نيست.
دليل اين امر آن است كه اصولا رابطه اولياء الهي با امت، رابطه سياسي نيست، بلكه رابطه دوستي و عشق شديد است. اقتضاي رابطه عاشقانه، بذل همه هستي و مال و امكانات خود در راه معشوق است. ائمه اطهار(ع) چنان جايگاه ژرف و رفيعي در دل هاي پاك شيعيان دارند كه حاضرند همه هستي خود را فداي آنها كنند.
4- از ديدگاه آيات و روايات اسلامي, زيارتگاه ها و محل هاي عبادت, نبايد نمادي از تجملات دنيايي و زخارف مادي باشد؛ ولي زيباسازي فضا در حد ايجاد جذابيت براي زائران, داراي آثار ثمربخش و سازنده اي است. به عبارت ديگر تعظيم جلال و عظمت بزرگان دين از طريق آباداني و زيباسازي قبور آنان و در كنار آن به وجود آوردن امكانات رفاهي, براي زائران و ارائه خدمات فرهنگي، مادي و... مي تواند نقش سازنده اي در گسترش و ترويج فرهنگ و ارزش هاي اسلامي, اسوه قراردادن ائمه اطهار(ع)، تمسك به سيره آن بزرگواران براي عموم مردم و... داشته باشد.
اين خود نتايج مهم و ارزشمندي در حوزه فردي و اجتماعي به دنبال دارد و در نهادينه كردن ارزش هاي الهي و انساني موثر است. چنانچه بسياري از امور عام المنفعه (مانند خيرات, نذورات، اوقاف، مدرسه سازي, سرپرستي ايتام, پرداخت وجوهات شرعي, كمك به نيازمندان و...) از تاثيرات و نتايج بسيار ارزنده ساخت و ساز همين صحن و بارگاه ها براي امامان و امامزاده ها مي باشد.

پي نوشت ها:
1. حج (22) آيه 32.
2. شوري (42) آيه 23.
3. علامه مجلسى، بحار الأنوار، مؤسسة الوفاء بيروت - لبنان، 1404 ه ق، ج 92، ص 191.
موفق باشید.