با درود و سلام. بنده حقیر نزدیک به چندین وقت است سوالی ذهنم را به خود مشغول کرده و تلاش زیادی نیز نموده ام ولی جواب قانع کننده ای دریافت نکرده ام. خواهشمندم با دلایل روشن مرا راهنمایی کنید.
چرا حضرت رسول اکرم(ص) و امام علی(ع) و برخی از امامان از مردم خمس دریافت نکرده اند و اگر در زمان آن بزرگواران این حکم اجرا شده است آیا سند موثقی وجود دارد. از بسیاری از روحانیون که سوال کردم میگویند دین در طول زمان و برحسب شرایط مردم تکمیل شده است. در اینجا این سوال مطرح است که آیا واجب دیگری می توان مثال زد که مانند خمس چزو اصول یا فروع دین باشد و در زمان حضرت رسول و یا امام علی(ع) واجب نبوده باشد. و بعداً واجب شده باشد. آیا پیامبر وامام علی(ع) می دانستند که خمس به همه اموال تعلق می گیرد و برواجب بودن آن واقف بوده اند ولی بنا بر مصلحت بدان عمل نکرده اند و یا خداوند بعد از گذشت زمان با وحی بر امامان بعدی آنرا تکمیل کرده است.
بسیاری با طرح شبهاتی قصد ضربه زدن به دین شیعه را دارند خواهشمند است با جواب قانع کننده و مستند هم مرا از این جهل نجات دهید و هم بنده با راهنمایی های شما جوابی به کوردلانی که شیعه را قبول ندارند داشته باشم.
با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
قبل از پاسخ دادن به سوالات لازم به ذكر است كه دليل اصلي براي وجوب خمس قرآن كريم است و خداوند در قرآن كريم مي فرمايد: وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ؛ (1)
بدانيد كه هر گونه غنيمتي به دست آورديد، خمس آن براي خدا، براي پيامبر، براي ذي القربي و يتيمان و مسكينان و واماندگان در راه ( از آن ها ) است، اگر به خدا و آن چه بر بنده خود در روز جدايي حق از باطل، روز درگيري دو گروه ( با ايمان و بي ايمان) روز جنگ بدر نازل كرديم، ايمان آورده ايد، و خداوند بر هر چيزي تواناست . »
بنابراين در اصل وجوب خمس در بين مسلمانان اتفاق نظر است ولي در اين كه خمس به چه چيزهايي تعلق مي گيرد بين مسلمانان اختلاف نظر وجود دارد و اكثر اهل سنت معتقدند كه خمس فقط بر غنائم جنگي تعلق مي گيرد ولي شيعه ها معتقدند كه خمس علاوه بر غنائم جنگي بر ديگر درآمدهاي مشروع نيز با شرايطي كه در كتاب هاي فقهي ذكر شده است تعلق مي گيرد.
حال در پاسخ سوال اول شما مي گوييم كه از منابع تاريخي و روايي بدست مي آيد كه خود پيامبر اسلام(ص) و نيز اهل بيت (ع) مردم را به دادن خمس امر كرده اند و خود نيز از آنها خمس گرفته اند كه به چند مورد از آنها اشاره مي شود:
1-بر اساس نقل بعضي از مورّخان، پيامبر براي گرفتن خمس به دو طايفه «سعد هذيحم و جذا» نامه نوشت و به آنان فرمود زكات و خمس را به فرستادگان تحويل دهند.(2)
2-حضرت ،عمرو بن حزم را براي جمعآوري خمس و زكات به يمن فرستاد. (3)
3-حضرت به برخي از قبايل عرب نوشت: زمين و دشت و درّهها و آنچه در آن هاست، در اختيار شما ميباشد تا اين كه حيوانات از گياهان، و شما از آبها استفاده كنيد، به شرط آن كه خمس اموال خويش را بپردازيد.(4)
4-در نامهاي كه براي وائل بن حجر مينويسد، ميفرمايد: « در سيوب خمس ميباشد.» مراد از سيوب اموالي است كه مورد نياز انسان نيست.(5)
5- ابوعلى بن راشد كه از وكلاى حضرت جواد و امام هادى عليهما السلام بوده است مىگويد: به امام عرض كردم : به من دستور دادهايد به كارهاى شما رسيدگى كنم، و حقّ شما را بگيرم، اين موضوع را به دوستان شما اطّلاع دادم، بعضى از آن ها گفتند: حقّ امام چيست؟ من ندانستم چه در جواب بگويم؟ امام فرمود: خمس بر آن ها واجب است، گفتم :در چه چيز؟ فرمود: در امتعه و صنايع، گفتم :نيز كسانى كه تجارت مىكنند و با دست خود چيزى را مىسازند؟ فرمود: بلى در صورتى كه بعد از هزينه زندگى براى آن ها امكانى بماند.»(6)
در نتيجه خود پيامبر و اهل بيت از مردم خمس دريافت كرده اند و اين حكم الهي را اجرا كرده اند.
با توجه به روايات مذكور در پاسخ سوال دوم شما نيز مي گوييم كه پيامبر واهل بيت از اول مي دانستند كه خمس به همه اموال تعلق مي گيرد و برواجب بودن آن واقف بوده اند و بدان عمل مي كرده اند و از مردم خمس دريافت مي كرده اند ولي در بعضي موارد با توجه به مصالح عمومي و سياسي و يا شرايط خاصي همچون نياز شديد شخص و ازدواج و مسكن و... عده اي را از دادن خمس معاف مي كردند(7) اما اين سخن كه دين در طول زمان و برحسب شرايط مردم تكميل شده است اگر منظور اين باشد كه احكام الهي از اول حكمشان توسط خدا و رسول خدا مشخص شده است ولي شرايط زماني امكان اجراي آن را نداده بود و بعدا در عصر بعضي از امامان اين حكم اجرا شده است در اينصورت پذيرفتني و ممكن است .
ولي اگر منظور اين باشد كه قبلا چنين حكمي وجود نداشته است و حكم آن توسط خود ائمه (ع) وضع شده باشد به عنوان مثال خداوند بعد از گذشت زمان با وحي بر امامان بعدي خمس را واجب كرده باشد و بدين طريق دين را تكميل كرده باشد اين سخن، سخن استواري نيست و صحيح به نظر نمي رسد چرا كه ما معتقديم شارع فقط خدا ست و رسول خدا (ص) و اهل بيت (ع) نيز فقط مبين و مفسر شريعت هستند و وحي مختص انبياء الهي است و بر اهل بيت (ع) وحي نازل نمي شود و تاريخ اخذ خمس به زمان خود پيامبر (ص) بر مي گردد.
پي نوشت ها:
1. انفال(8) آيه 41.
2. الخمس، آيتالله نوري، ص 108، به نقل از طبقات ابن سعد، ج 1، ص 23- 24.
3. الخمس، ص 107، به نقل از فتوحالبلدان، ج 1، ص 84.
4. الصحيح من سيره النبي ، ج 3، ص 314، به نقل از طبقات ابن سعد، ج 4، ص 167؛ كنز العمال، ج 7، ص 67؛ لسان العرب، مادّه صرم).
5. الصحيح، ج 3، ص 313، به نقل از اسد الغابه، ج 3، ص 38؛ الاصابه، ج 2، ص 208؛ بحارالانوار، ج 69، ص 82.
6. عاملي، وسائل الشيعه، نشر دار الاحيا التراث العربي ، بيروت، 1421 ق، ج6 ، ص348 .
7. ر.ك.كليني، اصول كافي، موسسه التاريخ العربي، بيروت، 1403ق، ج1، ص397-400.
موفق باشید.
