تعزير

با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
پرسشگر گرامي تعزير براي وقتي است كه گناهي آشكار شده باشد، فلسفه تعزير عدم شيوع گناه در بين مردم و جلوگيري از فحشا است.
اگر كسي گناهي در خلوت انجام داد نبايد آن را به كسي بگويد، آنچه كه وظيفه اوست توبه است، توبه شعبه اي از فضل عظيم الهي و دري است از رحمت رحيمي خداوند كه به روي بندگان خود باز فرموده است. امام زين العابدين(ع) در مناجات تائبين فرموده اند:
«أَنْتَ الَّذِي فَتَحْتَ لِعِبَادِكَ بَاباً إِلَى عَفْوِكَ، وَ سَمَّيْتَهُ التَّوْبَةَ، ... فَقُلْتَ- تَبَارَكَ اسْمُكَ-: تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً عَسى‏ ... فَمَا عُذْرُ مَنْ أَغْفَلَ دُخُولَ ذَلِكَ الْمَنْزِلِ بَعْدَ فَتْحِ الْبَابِ وَ إِقَامَةِ الدَّلِيلِ!؛ دري به سوي عفوت گشوده اي و نامش را توبه نهاده اي، و فرموده اي باز گرديد به سوي خدا و توبه كنيد، توبه خالص، حال كه اين در رحمت باز است عذر كساني كه از آن غافل شوند، چيست؟»(1)
غالباً انسان ها گرفتار لغزش هايي ي شوند و اگر در توبه بسته بود، رستگاري براي كسي ميسر نمي شد، از اين رو خداي حكيم و رحيم توبه را دواي دردهاي معنوي و علاج امراض قلبي و پاك كننده انواع آلودگي ها قرار داده است، تا انسان پس از گرفتاري به گناه، به بركت توبه پاك شده و اهل نجات گردد. خوش بخت كسي است كه از اين باب رحمت قدرداني كرده و از آن استفاده كند.
خداي متعال بندگانش را به انواع مختلف به توبه دعوت نموده و دوستي خود براي آنان را اعلام نموده است:
«إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابينَ؛(2) خداوند، توبه ‏كنندگان را دوست دارد.»
براي فهم توبه، بايد بدانيم كه توبه همراه استغفار است و فرق ظريفي با آن دارد. استغفار نگاه به گذشته و طلب بخشش براي اشتباه گذشته است. و توبه نگاه به آينده براي انتخاب شيوه صحيح و ترك اشتباه سابق است. بنابراين در توبه صرف پشيماني كفايت مي كند. همين كه انساني در اعماق وجود خود، از شيوه اشتباه گذشته پشيمان باشد، براي در پيش گرفتن شيوه ديگر، كفايت مي كند. و هر چقدر اين احساس پشيماني عميق تر باشد، عدم بازگشت به اشتباه گذشته، محكم تر خواهد بود. پس بايد به طور جدي از اشتباه گذشته پشيمان باشيم. پشيماني اي كه از لقلقه زبان گذشته و در عمل و رفتار ما نمود داشته باشد.
اما براي استغفار بايد جبران هايي نيز انجام داد. يعني اگر آن گناه حق اللّه بوده؛ مانند ترك نماز، روزه و... قضاي آن ها را به جا آورد، و اگر حق الناس بوده رضايت آنان را جلب كند، حتي اگر كاري را كه موجب قصاص است مرتكب شده، خود را تسليم كند تا صاحب حق، قصاص يا عفو كند.
اين مرابت و مراحل در حديثي از حضرت علي (ع) بيان شده است:
«شخصى در حضور امام(ع) بدون توجه لازم گفت: استغفر اللَّه، امام فرمود مادرت بر تو بگريد، مى‏ دانى معناى استغفار چيست؟ استغفار درجه والا مقامان است، و داراى شش معنا است، اوّل- پشيمانى از آنچه گذشت، دوّم- تصميم به عدم بازگشت، سوم- پرداختن حقوق مردم‏ چنانكه خدا را پاك ديدار كنى كه چيزى بر عهده تو نباشد، چهارم- تمام واجب‏هاى ضايع ساخته را به جا آورى، پنجم- گوشتى كه از حرام بر اندامت روييده، با اندوه فراوان آب كنى، چنانكه پوست به استخوان چسبيده گوشت تازه برويد، ششم- رنج طاعت را به تن بچشانى، چنانكه شيرينى گناه را به او چشانده بودى، پس آنگاه بگويى، استغفر اللَّه!»(3)
علماي اخلاق گفته اند كه چهار شرط اول از شرايط قبولي توبه است و دو شرط آخر كمال توبه است، يعني دست يافتن به بالاترين مقام و مرتبه توبه كننده گان.
با بيانات سابق روشن مي شود كه توبه واقعي، پشيماني و حسرت از گناه گذشته است كه لازمه آن، عزم بر ترك آن در آينده و جبران مافات اعم از حقوق الهي و حقوق مردمي مي باشد و وقتي توبه واقعاً انجام گرفت، به نظر همه علماي اسلام درپيشگاه خداوند مقبول است.(4)چون خداي متعال وعده پذيرش آن را داده و حتي فرموده كه توبه را به حسنات مبدل مي كند.
«مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ عَمَلاً صالِحاً فَأُوْلئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ وَ كانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحيماً؛(5)كسانى كه توبه كنند و ايمان آورند و عمل صالح انجام دهند، كه خداوند گناهان آنان را به حسنات مبدّل مى‏كند و خداوند همواره آمرزنده و مهربان بوده است.»
نكته مهمي كه بايد مورد توجه قرار گيرد اين است كه آيا ما توانسته ‏ايم همه شرايط لازم توبه را محقق سازيم؟ آيا حلاوت و شيريني گناه از جان ما به طور كامل رخت بر بسته است؟ اين مسئله است كه ما را پيوسته در حال خوف و رجا نگه مي دارد. هم اميدوار به لطف و رحمت الهي باشيم و هم خوف و واهمه از اين كه مبادا برخي از شرايط توبه را محقق نساخته باشيم. امام صادق(ع) فرمود: «بنده را وقتي مي توان مؤمن دانست كه هم از خدا بترسد و هم اميدوار به رحمت او باشد».(6) اميرالمؤمينن(ع) مي فرمود: «از پروردگارت بترس و به رحمتش اميدوار باش تا خدا تو را از آن چه مي ترسي، ايمني بخشد و به آن چه اميدوار هستي، تو را مورد لطف و عنايتش قرار دهد».(7)
جهت آگاهي از توبه و مسائل آن كتاب "توبه از ديدگاه قرآن و حديث" نوشته عليرضا حسني را مطالعه كنيد.
پي نوشت:
1. صحيفه سجاديه، نشر شهريار، ص 194.
2. بقره(2)، آيه222.
3. نهج البلاغه،سيد رضي،ترجمه محمد رضا آيتي،نشر دفتر فرهنگ اسلامي – قصار 417.
4. آيت اللّه ناصر مكارم شيرازي، اخلاق در قرآن، ج 1 ص 217، آيت اللّه شهيد عبدالحسين دستغيب، گناهان كبيره، ج 2، ص 399.
5. فرقان(25)،آيه70.
6. مشكوةالانوار، ص 300، به نقل از آثار الصادقين، ج 5، ص 482.
7. خف ربّك و ارج رحمته يومنك ممّا تخاف و يُنلك مارجوت، جامع احاديث الشيعه، ج 11، ص 162.
موفق باشید.