غیر قابل توجیه بودن برخی سفارشات دینی از جهت علمی

با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
در حوادثي كه در محيط زندگي انسان رخ مي دهد از ديدگاه قرآن دو گونه عوامل نقش دارند: 1. عوامل طبيعي: همان چيزهايي كه در طبيعت به عنوان سبب وقوع حوادث ديده مي‌شوند و همه آن را قبول دارند، مثل نزول باران كه سبب رويش گياهان مي‌شود.« و از ابرهاي باران‌زا آبي فراوان نازل كرديم، تا به وسيله آن دانه و گياه بسيار برويانيم».(1)
2. عوامل معنوي: عواملي كه قابل رؤيت و اندازه‌گيري طبيعي و مادي نمي‌باشند، عواملي كه ممكن است تابع اعمال انسان باشد، مثل تأثير گناه يا تقوي بر كم يا زياد شدن نعمات و روزي انسان؛ «و اگر اهل آباديها ايمان مي‌آوردند و تقوي پيشه مي‌كردند بركات آسمان و زمين را بر آنها مي‌گشوديم ولي تكذيب كردند ما هم آنان را به كيفر اعمالشان مجازات كرديم.»(2)
يا مثل دعا و استغفار و ساير عوامل. گناه يا تقوي يا دعا چيزي نيست كه مثل پديده‌هاي طبيعي، قابل كشف و سنجش و مشاهده تجربي باشد، ولي در حوادثي كه براي انسانها پيش مي‌آيد نقش دارد.
حال كه اين نكته روشن شد، بايد گفت: عوامل معنوي در بروز چنين حوادثي مي تواند نقش داشته باشد. عامل معنوي سبب مي‌شود مجموع شرايط و عوامل طبيعي لازم براي وقوع يك حادثه فراهم بشود يا فراهم نشود: گناه سبب مي‌شود كه مجموعه شرائط لازم براي آمدن باران فراهم نشود يا اگر اين شرايط هستند، مانعي بوجود آيد و در نتيجه باران نبارد. و برعكس، ايمان و تقوي سبب مي‌شود مجموعه شرايط لازم براي نزول بركات الهي فراهم شود.
توصيه هائي كه در روايات از طرف ائمه دين به ما رسيده است مانند نماز باران و غيره، در جهت فراهم آوردن عوامل معنوي تاثير گذار در حوادث طبيعي است و به هيچ عنوان به معني ناديده گرفتن عوامل طبيعي حوادث طبيعي نمي باشد. به عبارت ديگر اين عوامل در ديدگاه ديني در طول يكديگر قرار دارند نه در عرض هم. يعني توصيه هاي اين چنيني به معني ناديده گرفتن عوامل طبيعي و به جاي آنها به عوامل معنوي پرداختن نيست، اشتباهي كه تفكر و علم مادي و سكولار دچار آن شده است. يعني منحصر دانستن عوامل موجود در عالم هستي به عوامل مادي و محسوس و حذف عوامل معنوي به نفع عوامل طبيعي و تجربي. طبق اين ديدگاه است كه خدا نيز جايگاهي در حوادث عالم ندارد. چرا كه در نزول باران مثلا، خدائي با چشم سر ديده نمي شود كه با دستهايش ابرها را اين سو و آن سو ببرد و باران را بر زمين بريزد. حال آنكه اين تفكر و چنين تصور كردن رابطه خدا و عوامل معنوي با حوادث طبيعي از اساس اشتباه و بدون منطق است.
خداوند در عالم طبيعت وقتي مي‌خواهد يك موجودي را خلق كند، آن را با واسطه يك سري علل مادي به وجود مي‌آورد، يك بچه از طريق پدر و مادر به وجود مي‌آيد، يك گل و گياه از طريق باران و باد و... به وجود مي‌آيد و اين يك روال طبيعي است و علم مي‌آيد اين روال طبيعي را كشف مي‌كند و آن را به شكل قانون بيان مي‌كند. امّا خدا مي‌تواند يك حادثه را در عالم طبيعت از طريق يك علت مادي موقت ايجاد كند و اين ممكن است به خاطر دعاي يك بنده شايسته با عنايت به يكي از اولياء خودش باشد.
«خداوند بر هر كاري تواناست»(3) مي‌تواند حوادث را از راه طبيعي خلق كند، يا از راهي خارق العاده و نيز مي‌تواند عامل معنوي را بر عامل مادي غلبه دهد. چرا كه «خداوند فرمان و امر خود را به انجام مي‌رساند»(4) چه از راه طبيعي چه غيرطبيعي. فرجام سخن اين كه اسباب طبيعي را هم خداوند سبب قرار داده است، پس او مي تواند همين اسباب از سبب بودن بياندازد و يا سبب ديگري را بر آن غالب سازد.
براي مطالعه بيشتر رجوع كنيد به:
علامه طباطبايي، مجموعه رسائل، نشر فرهنگ اسلامي، چ 3، 1370، رسالة اعجاز و معجزه.
پي نوشت ها:
1. نبا (78)، آيات 14-15.
2. اعراف (7)، آيه 96.
3. آل عمران (3)، آيه 165.
4. طلاق (65)، آيه 3.
موفق باشید.