آيه 86 هود

با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
آيه 86 سخن حضرت شعيب به مردمش مي باشد. آن مردم به كم فروشي و نقص و كم گذاردن در كيل و وزن مبتلا بودند و حضرت خطاب به آنان فرمود:
وَ يا قَوْمِ أَوْفُوا الْمِكْيالَ وَ الْميزانَ بِالْقِسْطِ وَ لا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ وَ لا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدينَ بَقِيَّتُ اللَّهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنينَ وَ ما أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفيظٍ
و اى قوم من! پيمانه و وزن را با عدالت، تمام دهيد! و بر اشياء (و اجناس) مردم، عيب نگذاريد و از حق آنان نكاهيد! و در زمين به فساد نكوشيد! آنچه خداوند براى شما باقى گذارده (از سرمايه‏هاى حلال)، برايتان بهتر است اگر ايمان داشته باشيد! و من، پاسدار شما (و مأمور بر اجبارتان به ايمان) نيستم!
"بقيه الله"يعني آنچه در كسب و كار با رعايت موازين شرعي و به اراده خدا به عنوان روزي حلال و خدايي براي شما مي ماند، بهتر است از اين كه دنبال كسب روزي از راه حرام و كم فروشي و كم دادن كيل و وزن باشد.
"و ما انا عليكم بحفيظ" يعني من مأمور حفظ شما نيستم كه اجازه ندهم به كم فروشي مبتلا شويد و چنين مأموريتي به من داده نشده، بلكه شما آزاد هستيد و مي توانيد به حرف من گوش داده و به "بقيه الله" و روزي حلالي كه برايتان قرار داده راضي شويد يا از آن گذر كرده و به طلب حرام برويد. من فقط وظيفه ارشاد و هدايت دارم. (2)
اما "بقيه الله" و رزق و روزي خدايي مصداق هاي مختلفي دارد كه پيامبران و امامان بزرگترين مصداق آن هستند از اين رو وقتي هشام بن عبد الملك اموي امام باقر(ع) را به شام احضار كرد، در بازگشت به حجاز مردم قريه ها و شهر هاي بين راه به امر هشام امام را به ده و شهر خود راه نمي دادند . امام به "مدين" شهر شعيب پيامبر رسيدند و اهل شهر درها را به روي امام بستند و امام بر بالاي بلندي اي رفت و خطاب به اهل شهر با خواندن اين آيه، خود را "بقيه الله" ناميد (3) و امام زمان هم "بقيه الله" است و مردم زمانش با اين عنوان به او اداي احترام مي كنند. (4)
و اما هم چنان كه حضرت شعيب و ديگر پيامبران فقط مأمور به ابلاغ و بيان و هدايت بودند و حفظ اجباري خلايق را عهده دار نبودند، امام زمان هم حافظ اجباري بندگان خدا نيست. بلكه آنها را به ايمان و هدايت دعوت مي كند و اجابت كنندگان را حفظ و هدايت مي نمايد و دشمنانشان را كه براي نابودي آنان قد برافراشته اند، نابود مي سازد.
"حفيظ" به معناي "وكيل" و "مصيطر" در آيات زير است:
وَ ما جَعَلْناكَ عَلَيْهِمْ حَفيظاً وَ ما أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِوَكيلٍ (5)
و ما تو را مسئول (اعمال) آنها قرار نداده‏ايم و وظيفه ندارى آنها را (به ايمان) مجبور سازى!
لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِر(6)
تو سلطه‏گر بر آنان نيستى كه (بر ايمان) مجبورشان كنى.
پس معناي "حفيظ" پاسدار از حقوق و هدايت مردم نيست. بلكه معنايش حفظ كننده اجباري آنها بر طريقت است.
پي نوشت ها:
1. سبزواري، ارشاد الاذهان، بيروت، دار التعارف، 1419ق، ص237.
2. سيد عبد الحسين طيب، اطيب البيان، تهران، اسلام، 1378ش، ج7، ص106.
3. بحراني، البرهان، تهران، بنياد بعثت، 1416ق، ج2، ص571.
4. مشهدي، كنز الدقائق، تهران، وزارت ارشاد، 1368ش، ج6، ص224.
5. انعام(6) آيه107.
6. غاشيه(88) آيه22.
موفق باشید.