چرا به کعبه که خانه ی خداست طلانمی زنند،امابه مرقدامامان طلازده شده است؟آیااگرامامان خودشان دراین عصرحضورداشتند،این طلاهاراخرج فقرانمیکردند؟
با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
دوست بزرگوار قبل از پاسخ به اصل سؤال ذكر اين مطلب لازم است كه طبق سنتي كه از زمان پيامبر (ص) و پس از آن توسط غالب خلفا خصوصا اميرالمؤمنين (ع) و ديگر حاكمان بلاد اسلامي تا كنون ادامه يافته است همه ساله پرده اي گران قيمت بر خانه خدا آويخته مي شود كه متناسب با بهترين و زيبنده ترين امكانات هر زمان تزيين مي شود، در حال حاضر نيز در ساخت پرده كعبه ، هر سال حدود 150 كيلو گرم طلا و نقره به كار مي رود(1) ، معني اين سخن اين است كه تزيين نمودن اماكن مقدس مثل خانه خدا سنتي ديرينه است كه اختصاصي به مرقد امامان ندارد.
ولي به هر حال به كار بردن طلا در ساخت گنبد و يا ضريح برخي از امامان دليل خاصي جز اظهار نهايت تكريم نسبت به آنان ندارد؛ اصولا ساختن ضريح و حرم براي قبور رهبران مذهبي، به عنوان يك رسم و سنتي اجتماعي ، قرن هاست كه در جوامع گوناگون به وجود آمده ، منظور كساني كه اين كار انجام ميدهند، يك نوع احترام و تجليل نسبت به آن شخصيت است . از منظر دين اسلام اين گونه اعمال بيانگر تجليل و تكريم از شخصيت هاست . اگر اين افراد در زمره علما و بزرگان دين به خصوص امامان معصوم و فرزندان آنان باشند، اين اعمال مصداق تعظيم شعائر الهي است كه در قرآن نشانه تقوي و بسيار ارزشمند دانسته شده است .(2)
به علاوه اين گونه رفتارها در خصوص فرزندان رسول خدا نوعي اظهار مودت و محبتي است كه از فروع دين و مزد رسالت حضرت دانسته شده و در قرآن بر انجام آن سفارش شده است (3) و در ساحت ايمان شيعي از جايگاه رفيع و والايي برخوردار است ؛ در نتيجه اين گونه امور تنها شكل خارجي و بروز بروني تجليل و تعظيم از اين بزرگواران است كه هم ماهيتي ديني دارد و هم بسيار ارزشمند است.
البته در خصوص مصداق عملي تعظيم و تجليل و نوع تزيين و تنقيش بارگاه ها، ممكن است در مواردي اشتباهات و زياده روي هايي صورت بپذيرد و ضرورت ها در برخي موارد فراموش شود ، اما آيينه كاري و طلاكاري و... به خودي خود نادرست و ناپسند نيست زيرا تكريم و تجليل نمادهاي ديني هم يكي از مهم ترين ابزار ترويج و تبليغ تفكرات ناب و عميق ديني به حساب مي آيد و ماهيت ثروت اندوزي و دنيا طلبي ندارد .
البته در خصوص طلا كاري گنبدها به طور خاص بايد به چند نكته توجه داشت :
1- وقتي بنا بر تكريم و تجليل يك شخصيت بي بديل در بين بشريت مانند يك امام است، بايد تفاوتي بين او و ديگر شخصيت هاي مورد احترام انسان ها و يا بارگاه هاي ديگر سلاطين وجود داشته باشد تا تصور نوعي همساني براي بينندگان حاصل نشود ؛ اين امر در عين كم توجهي اكثر مردم از اهميت بسزايي برخوردار است.
نمونه اين نوع نگرش در بارگاه امامين كاظمين ديده مي شود كه بر خلاف سنت معماري اسلامي و شرقي، روي يك بارگاه دو گنبد قرارگرفته تا نشان دهد در زير اين بقعه دو امام مدفون هستند. براي شيعه هر امام مظهر يك انسان كامل است . بايد اين عظمت و شكوه به شكلي متفاوت ابراز گردد و اين امر تابع سنت هاي جاري اجتماعي در ملل شرقي نگردد .
در نتيجه يكي از اولين سوالاتي كه براي يك بيننده غير مسلمان با ديدن بارگاه امام رضا(ع) پيش مي آيد، اين است كه اين همه عظمت و شكوه و هزينه براي يك انسان چه معنايي دارد ؟ اين جاست كه روشن مي شود ما اين افراد را در شمار ديگر شخصيت هاي مورد تكريم و احترام در بين بشر نمي دانيم . نوع تكريم ما منشا عقيدتي و متفاوت دارد.
2- هرچند در اسلام بر حقيقت و روح تعاليم و معارف ديني تاكيد بسيار شده اما ظواهر و امور ظاهري هم از اهميت بسياري برخوردار است. نمي توان تاثير شگرف امور ظاهري را در جلب توجه و تاليف قلوب به سمت اين مكان ها و در نتيجه بهره مندي از معنويت و روحانيت موجود در اين مكان ها ، انكار كرد. دستوراتي استحبابي از قبيل خوش صدا بودن موذن و قاري قرآن (4) يا زيبا و خوش سيما بودن امام جماعت (5) نشان مي دهد كه توجه به ظواهر و بهره گيري از قدرت احساسات و تمايلات بصري و حسي بشر براي رهيافت به حقيقت باطني قابل انكار نيست.
3- بخش اعظم طلاكاري ها و تزيينات حرم هاي امامان توسط متن افراد جامعه تامين مي شود و برگرفته از طلا و جواهراتي است كه توسط خود مردم از همه اقشار اهدا ميشود و به نوعي ماهيت اين اهداء دل كندن از مال دنيا و امور دنيوي در مسير تكريم شخصيت هاي ديني است، در نتيجه اولا اجتماع آن در بارگاه امامان كه مكاني براي تكريم ايشان و تعظيم خداوند متعال و عبوديت و بندگي اوست عين ماهيت تلاش هاي ائمه در مسير اعتلاي دين و معنويت است.
ثانيا در اين نوع هدايا كه به شكل نذر و يا وقف و مانند آن صورت مي پذيرد ، متولي امور حق تصرف متفاوت و مطابق ميل خود را ندارد و مامور به صرف اموال در همان مورد نذر است، البته اگر خلاف شرع و عقل نباشد ؛ در نتيجه طلاهايي كه براي گنبد و ضريح نذر يا وقف مي شود شرعا بايد در همين مسير خرج و هزينه شود كه چنين شد و مي شود .
4- برخلاف تصور بسياري از ما امامان معصوم زندگي فقيرانه و مشقت باري نداشتند ، البته ساده زيستي در همه حال پسنديده است و در امامان ما هم وجود داشته اما به جز برخي حضرات معصومين كه در صدر اسلام و در شرايط سخت جامعه مي زيسته اند ، چنان كه در تاريخ نقل شده باقي امامان زندگي محترم و حتي با جلالتي داشتند و خدم و حشم بسيار داشتند و از غذاي نيكو تناول مي فرمودند .
يكي از شاگردان امام صادق (ع) مي گويد: گاهي امام ما را مهمان مي كرد و نان روغني و غذاي لذيذ «خبيص» [كه با روغن و خرمــا درســت مي شد] و ... براي ما مي آورد. روزي يكي از حاضران عرض كرد:كاش به گونه اي معتدل براي ما غذا آماده مي كردي.( اين غذا اعياني است! )
امام فرمود: ما بر اساس امر و تدبير خدا، امور را تدبير مي كنيم. اگر خداوند بر ما وسعت بخشد، ما نيز وسعت مي بخشيم و هرگاه بر ما تنگ گرفت، ما نيز تنگ مي گيريم.(6)
البته در كنار همه اين ها اين بزرگواران توجه به فقرا و مساكين و تواضع و خاكساري را فراموش نمي كردند مثلا در خصوص امام رضا(ع) نقل شده كه در خانه خود در وقت غذا سفره بزرگي مي انداختند. همه افراد خانه اعم از خادمان و غلامان حتي خادمان اصطبل را بر آن مي نشاندند و با دست خود از بهترين غذاها براي آن ها مي كشيدند ، آن گاه خود شروع به ميل غذا مي فرمودند. (7)
اين موارد نشان مي دهد كه در نوع زندگي اين بزرگواران هم در عين توجه به فقرا و مساكين ، شان و جايگاه و موقعيت اجتماعي -با توجه به اوضاع عمومي جامعه- مورد توجه قرار مي گرفت و از اين گونه امور غفلت نمي شد.
پي نوشت ها :
1.رك:http://www.shia-news.com/fa/news/15317/%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D...
2. حج (22) آيه 32.
3. شوري (42) آيه 23.
4. علامه مجلسى، بحار الأنوار، مؤسسة الوفاء بيروت - لبنان، 1404 ه ق ، ج 92، ص 191 .
5. شيخ حر عاملى، وسائل الشيعة، مؤسسه آل البيت عليهمالسلام قم، 1409 ه.ق، ج 8 ص 351.
6. همان ج24، ص296.
7. بحار الانوار همان ، ج 49 ص 91 .
موفق باشید.
