مفهوم آیه دوم سوره تکاثر

با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
حَتىَ‏ زُرْتمُ‏ُ الْمَقَابِر: (1) تا آنجا كه به ديدار قبرها رفتيد(و قبور مردگان خود را برشمرديد و به آن افتخار كرديد)
مفسران معتقدند كه اين سوره در باره قبائلى نازل شد كه بر يكديگر تفاخر مى‏كردند، و با كثرت نفرات و جمعيت يا اموال و ثروت خود بر آنها مباهات مى‏نمودند تا آنجا كه براى بالا بردن آمار نفرات قبيله به گورستان مى‏رفتند و قبرهاى مردگان هر قبيله را مى‏شمردند!.
در اين آيات، نخست با لحنى ملامت بار مى‏فرمايد: تفاخر و مباهات بر يكديگر شما را از خدا و قيامت به خود مشغول داشت تا آنجا كه به زيارت و ديدار قبرها رفتيد، و قبور مردگان خود را برشمرديد.
مفهوم آيه با توجه به روايتي كه در ذيل مي آوريم اين است كه يكى از عوامل اصلى تفاخر و تكاثر و فخر فروشى همان جهل و نادانى نسبت به پاداش و كيفر الهى و عدم ايمان به معاد است و اين تفاخر و فخر فروشي سبب مي شود انسان از دنيا و آخرت خويش بي بهره گردد.
از اين گذشته جهل انسان به ضعف ها و آسيب‏پذيري هايش، به آغاز پيدايش و سرانجامش، از عوامل ديگر اين كبر و غرور و تفاخر است، به همين دليل قرآن مجيد براى درهم شكستن اين تفاخر و تكاثر سرگذشت اقوام پيشين را در آيات مختلف بازگو مى‏كند كه چگونه اقوامى با داشتن امكانات و قدرت فراوان با وسائل ساده‏اى نابود شده‏اند.
با وزش بادها، با يك جرقه آسمانى (صاعقه)، با يك زمين لرزه، با نزول باران بيش از حد، خلاصه با" آب" و" باد" و" خاك" و گاه با" پرندگان كوچك"، نابود شدند و از ميان رفتند.
عامل ديگرى براى اين امر همان احساس ضعف و حقارت ناشى از شكست ها است كه افراد براى پوشاندن شكست هاى خود پناه به تفاخر و فخرفروشى مى‏برند. (2)
امام صادق (ع)مي فرمايد:
ما من رجل تكبر او تجبر الا لذلة وجدها فى نفسه: (3) هيچ كس تكبر و فخرفروشى نمى‏كند، مگر به خاطر ذلتى كه در نفس خود مى‏يابد و لذا هنگامى كه احساس كند به حد كمال رسيده است نيازى در اين تفاخر نمى‏بيند.
در حديث ديگرى از امام باقر (ع )مى‏خوانيم:
ثلاثة من عمل الجاهلية: الفخر بالانساب، و الطعن فى الاحساب، و الاستسقاء بالانواء: (4) سه چيز است كه از عمل جاهليت است: تفاخر به نسب، و طعن در شخصيت و شرف خانوادگى افراد، و طلبيدن باران به وسيله ستارگان".
در حديث ديگرى از امير مؤمنان على(ع)مى‏خوانيم:
اهلك الناس اثنان: خوف الفقر، و طلب الفخر: (5) دو چيز مردم را هلاك كرده: ترس از فقر (كه انسان را وادار به جمع مال از هر طريق و با هر وسيله مى‏كند) و تفاخر به راستى از مهمترين عوامل حرص و بخل و دنياپرستى و رقابتهاى مخرب و بسيارى از مفاسد اجتماعى همين ترس بى دليل از فقر و تفاخر و برترى‏جويى در ميان افراد و قبائل و امتها است.
پي نوشت:
1. تكاثر( 102) آيه 2.
2. تفسير نمونه، مكارم شيرازي، ناشردار الكتب الإسلامية،چاپ تهران، سال 1374 ش، نوبت اول، ج‏27، ص 275.
3. اصول كافى، شيخ كليني، ترجمه مصطفوى‏، ناشر كتاب فروشى علميه اسلاميه‏، تهران‏، سال چاپ
نوبت اول‏، ج 2، ص 236، باب الكبر حديث 17.
4. بحار الانوار، علامه مجلسى، ‏ناشراسلاميه،‏ تهران،‏ سال مختلف‏،نوبت چاپ: مكرر،ج 73 ، ص291.
5. همان، ص 290 حديث 12.
موفق باشید.