"زکات علم یاددادن آن به اهلش است"
منظور از اهل چه کسانیست؟
آیا زکات علم واجب است؟
اگر علمی که با تلاش خود کسب کرده ایم در واقع راه کسب درآمدمان باشد آیا باز هم باید آن را به راحتی در اختیار دیگران قرار دهیم؟
آیا یک حیطه رقابتی وجود داشته باشد(مثلا کنکور) آیا باز هم اینگونه است؟
منابعی در این مورد برای مطالعه بیشتر چیست؟
با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
زكات اسم مصدر از ريشه «زكاء» به معناي رشد و نمو يافتن است و در فرهنگ اسلامي يكي از فروع اسلام بوده و از ضروريات دين ميباشد، كه انكار آن در حدّ كفر منكِر است.
طبق نظر مشهور علما زكات در نه چيز واجب است: گندم، جو، خرما، كشمش، طلا، نقره، شتر، گوسفند و گاو.
در فرهنگ اسلام، «زكات» به بخشي از داراييهاي انسان تعلق ميگيرد كه به حدّ معيّني برسد كه عناوين آنها ذكر شد. اما در يك نگاه وسيعتر، زكات مختص داراييهاي مادّي نيست، بلكه برخي از امور معنوي را نيز شامل ميشود، چنان كه درباره علم، حديث مشهور در «زكات العلم نشره»، وارد شده، درباره جاه و مقام از امير المومنين نقل شده: «چنان كه خداوند زكات مال را بر شما واجب نمود، زكات جاه و مقام را نيز واجب ساخت كه چون برادر دينيات را مشكلي پيش آيد، جاه و مقام خويش را در حل آن به كار بندي».
با بررسي دقيق مفهوم «زكات» تحليل مطالب فوق آسان مينمايد؛ زكات يعني فردي دارا به شكرانه دارايي، افراد نيازمند را فراموش نكند و از آنها دستگيري نمايد. اگر دارايي، ثروت و مال بود، زكات به همين بخش تعلق ميگيرد و افراد نيازمند در اين حوزه بايد دستگيري شوند. اگر در جهات ديگر مثل علم، مقام، تندرستي و ... بود، هر كدام در حوزه ويژه خود، و به شكرانه آن، زكات دارد. اين امر تنها در لسان معصومين و دستورهاي ائمه (ع) نميباشد، زيرا يك امر انساني است، چنان كه در بيان شاعران بزرگ اين امر به چشم ميخورد:
سعدي:
آخر به زكات تندرستي فرياد دل شكستگان رس
مولوي:
خاص از بهر زكات جاه خود گمرهي را تو مران از راه خود
زكات در هر حوزه كه باشد، نه تنها از دارايي انسان نميكاهد، بلكه بر آنها ميافزايد، چنان كه امام محمد باقر فرموده: «زكات روزي را زياد ميكند».
ميتوان با توجه به «زكات العلم نشره» گفت كه ترويج دانش نيز آن را افزون و پر بركت مينمايد.
در مورد علم كه فرمودهاند زكات علم نشر و ترويج آن است، به اين معنا نيست كه دانشمندي (كه عمر خود را در راه كسب علم گذرانده است) علم خود را به صورت رايگان در اختيار نااهلان و نامحرمان قرار دهد، بدون اين كه بهره دنيوي يا اخروي داشته باشد. دانشمند مذكور ميتواند با حضور در مجامع علمي مثل دانشگاهها، حوزههاي علميه، همايشهاي علمي، نوشتن كتاب و مقاله و ... به نشر و ترويج علم اهتمام داشته باشد و در عمل - نه در سخن - زكات آن را بپردازد و از اين رهگذر از مزاياي معنوي و مادّي اين عمل خداپسندانه بهرهمند گردد.
منبع خاصي براي مطالعه سراغ نداريم. اين از دستورهاي استحبابي و اخلاقي است و در اخلاق الهي انسان ها به بذل و بخشش و دستگيري از ديگران و تعليم به آنان فراخوانده شده اند و اين اعمال از اعمال صالح و معامله با خدا شمرده شده است.
موفق باشید.
