علی

پرسش: علي
سلام
1-آيا ازدواج با چهار زن در مكتب شيعه حلال است؟ اگر حلال است چرا در حكومت و جامعه شيعي آنرا خيانت نامگذاري و ترويج بي وفايي ميدانند؟؟

پاسخ: با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
نه تنها در مذهب شيعه بلكه در همه مذاهب اسلامي ازدواج با چهار زن جائز است. زيرا اين امر نص صريح ايات قران است و هيچ مسلماني نمي تواند اين مساله را انكار نمايد . خداوند مي فرمايد:
« فَانكِحُواْ مَا طَابَ لَكُم مِّنَ النِّسَاء مَثْنَى وَثُلاَثَ وَرُبَاعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلاَّ تَعْدِلُواْ فَوَاحِدَةً أ(1)با زنان پاك مسلمان ازدواج كنيد، با دو يا سه و يا چهار زن؛ و اگر مى ترسيد ميان آنها به عدالت رفتار نكنيد، پس به يك همسر اكتفا كنيد. » البته همانطور كه از قيد و شرطي كه در ضمن آيه بيان شده ،روشن است كه اين اجازه از ناحيه خداوند، به معناي تشويق تعدد همسر نيست. بلكه صرفا ايجاد يك فرصت براي افرادي است كه توان و ظرفيت اداره اخلاقي و مالي و... چند خانواده را دارند.
داشتن بيش از يك همسر اقتضائات و ملاحظات خاص خود را دارد كه در برخي از جوامع كاملا پذيرفته شده است و بين زنان و مردان امري عادي و رايج تلقي مي گردد، اما متاسفانه در كشور اسلامي ما در بين عموم مردم تحت تاثير تبليغات منفي گسترده اي كه در قرنهاي گذشته روي اين مطلب بوجود آمده زمينه ذهني بسياري از افراد حتي افراد متدين و مذهبي نسبت به تعدد زوجات منفي شده است و البته رسانه ملي نيز از اين عوام زدگي تاثير زيادي پذيرفته است ،اگر چه همراهي با ذائقه مخاطبان يكي از ضرور تهاي كار رسانه اي است. ولي نبايد در چنين گرايشهاي انحرافي كه بر خلاف قانون و شرع شكل گرفته است صدا و سيما منفعلانه عمل نمايد در حالي كه مي تواند با فرهنگ سازي مناسب زمينه اصلاح و نگرش صحيح و متعادل به احكام الهي را فراهم نمايد و ذائقه سازي نمايد ، اين نكته اصلا قابل توجيه و دفاع نمي باشد كه در اكثر غريب به اتفاق فيلمها و سريالها نوعا داشتن بيش از يك همسر نوعي ضد ارزش تلقي شده و متاسفانه چنين مرداني هوس باز معرفي مي گردند ،و از آن بد تر اين است كه اگر يك مجري و يا كارگردان و يا هر برنامه ساز ديگري به نوعي از يك شخصيت مرد چند همسري بدون محكوم كردن اين رفتار او استفاده نمايد مورد اعتراض شديد مخاطبان قرار مي گيرد ،بنا براين مي پذيريم كه در عرصه فرهنگ سازي كوتاهي شده است. ولي اين سخن به معناي همراهي كل نظام و حكومت اسلامي با اين نگرش انحرافي نيست بلكه علارغم همه مخالفتها و مقاومت ها ي عمومي ،از سوي بسياري از شخصيتهاي تاثير گذار نظام تلاش هاي فراواني در جهت اصلاح چنين نگرش هاي نادرستي انجام مي شود.كه لازم است با همراهي افراد روشن بين و فهيم جامعه به تدريج زمينه اصلاح جامعه فراهم گردد.
پي نوشت:
1. نساء (4) آيه 3.
پرسش: عدالت
2-عدالت ذكر شده در قرآن كه پيش شرط تعدد زوجات است در چيست؟ -ازدواج موقت چطور؟

پاسخ: با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
با توجه به آيه سوم سوره نساء كه شما به مفاد آن اشاره فرموديد در مورد متعلق عدالت و اينكه در چه چيزي لازم است عدالت رعايت گردد در نگاه اوليه دو احتمال به ذهن مي رسد؛ يكي اينكه اين عدالت مربوط به امور زندگى از قبيل هم‏ خوابگى و وسايل زندگى و رفاه و آسايش است و... مي باشد. دوم اينكه منظور عدالت در حريم قلب و عواطف انسانى و داشتن علاقه قبلي عادلانه نسبت به همه همسران مراد باشد.
اما با تاكيد آيات قرآن و واقعيت بيروني مشخص مي گردد كه احتمال دوم نمي تواند منظور خداوند باشد؛ زيرا اولا: شك نيست كه" عدالت" در محبت‏هاى قلبى خارج از قدرت انسان است چه كسى ميتواند محبت خود را كه عواملش در بيرون وجود اوست از هر نظر تحت كنترل درآورد؟ بهمين دليل رعايت اين نوع عدالت را خداوند واجب نشمرده و در آيه 129 همين سوره نساء مي فرمايد" وَ لَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّساءِ وَ لَوْ حَرَصْتُمْ": شما هر قدر كوشش كنيد نمي توانيد در ميان همسران خود (از نظر تمايلات قلبى) عدالت و مساوات برقرار سازيد.
بنا بر اين محبت‏هاى درونى مادامى كه موجب ترجيح بعضى از همسران بر بعضى ديگر در رفتارهاي بيروني نشود ممنوع نيست، آنچه مرد موظف به آن است رعايت عدالت در جنبه‏هاى عملى و خارجى است كه در صدر كلام به عنوان احتمال اول اشاره شد نظير عدالت در تهيه نيازمنديها و عدالت در ميزان حضور نزد هر يك از همسران و...(1) اما با توجه به اين كه اين آيه شريفه به لحاظ كميتي تعداد همسران را به چهار تا محدود نموده و ناظر به آن قيد عدالت را در مورد كيفيت آن مطرح مي نمايد مي توان اين نكته را به دست آورد كه همانطور كه چنين محدوديتي به لحاظ تعداد در مورد ازدواج موقت مطرح نشده است كيفيت آن نيز به لحاظ عدالت شرط نمي باشد و امكانات و نيازمنديهائي كه از سوي مرد براي همسر فراهم مي شود صرفا تابع توافقي است كه بر اساس ضوابط ازدواج موقت بين مرد با همسر خود صورت مي گيرد كه ارتباطي با ميزان امكانات فراهم شده براي ديگر همسران آن مرد ندارد.
در مورد ازدواج موقت البته تعهدات طرفين بسيار محدودتر است و در نتيجه به دليل فقدان ضرورت نفقه و ... عدالت در نفقات و ... هم معنا ندارد.
پي نوشت:
1. آيت الله مكارم شيرازي، تفسير نمونه، دارالكتب الاسلاميه، 1374ش، ج4، ص 255.
پرسش: معنا و مفهوم وفا داري
3- معنا و مفهوم وفا داري چيست در مكتب توحيدي؟ وفاي به الله يا به زن؟ چرا حكم به غير حكم خدا مي شود در امر ازدواج متعدد!!!!
حضرت عباسي جواب مرا بر اساس قرآن و سنت نبوي و علوي بدهيد.
پاسخ: با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
با توجه به پاسخ بخش هاي گذشته روشن است كه در فرهنگ دين ملاك و معيار صحت و درستي يك رفتار مطابقت با احكام الهي و رضايت خداوند مي باشد، البته در اسلام دستوري مبني بر وفاداري به همسر با تفسير امروزي آن نداريم، امروزه در تبليغات متاثر از فرهنگ بيگانه هر گونه توجه شوهر به زن ديگر خواه مشروع باشد و خواه نا مشروع نوعي بي وفائي و خيانت در حق همسر تلقي مي گردد كه روشن است با توجه به احكام و ضوابط اسلام تعدد همسر با رعايت شرايط و ضوابط آن خيانت به همسر اول محسوب نمي گردد. چون رعايت شرايط و ضوابط اين حكم الهي باعث مي شود كه حق كسي ضايع نگردد.
اگر چه دستور اكيد اسلام به همدلي و مراعات كرامت و احترام همسر و معاشرت به بهترين نحو با آنان و پرهيز از دوري گزيدن و رها كردن آنها مي باشد. حتي در شرايطي كه علاقه بين طرفين كم باشد: «وَ عاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ فَإِنْ كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسى‏ أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ يَجْعَلَ اللَّهُ فيهِ خَيْراً كَثيراً »؛«و با آنان، بطور شايسته رفتار كنيد! و اگر از آنها، (بجهتى) كراهت داشتيد، (فوراً تصميم به جدايى نگيريد!) چه بسا چيزى خوشايند شما نباشد، و خداوند خير فراوانى در آن قرار مى‏دهد!»(1) و همچنين در روايات فروان به حفظ كرامت و احترام همسر تاكيد شده است ؛مثلا امام صادق (ع)مي فرمايد:« مَنِ اتَّخَذَ امْرَأَةً فَلْيُكْرِمْهَا ؛ هركس همسري بر گزيند بايد بايد او را احترام نمايد و تكريم نمايد »(2) پيام اين گونه آيات و روايات اين است كه نبايد به بهانه هاي واهي انسان همسر خود را ترك نمايد و يا از او دوري نمايد، يعني حتي در صورت انتخاب همسر ديگر نيز نبايد نسبت به همسر قبلي كوتاهي نمود، وفاداري در فرهنگ اسلام به همين معناست، و قطعا انتخاب همسر متعدد اگر چه در نگاه عموم مردم بي وفائي تلقي گردد. ولي منافاتي با رعايت احترام و كرامت همسر قبلي نداشته و حقيقتا بي وفائي نخواهد بود؛ وفاداري به همسر و حتي بالاتر از آن اطاعت از والدين نيز حد و مرزي دارد كه نمي توان به بهانه آن احكام الهي را ناديده گرفت، همانطور كه خداوند دستور اكيد به اطاعت از والدين مي دهد. اما در عين حال در جائي كه اين اطاعت به مخالفت با خداوند بينجامد، استثناء مي نمايد. (3) اگر به معني و مفهوم واقعي وفاداري توجه شود قطعا حد و حدود آن تا جائي است كه با احكام الهي منافاتي نداشته باشد و لذا زماني كه خداوند اجازه داشتن چند همسر را به مرد مي دهد، نمي توان به بهانه بي وفائي اين حكم الهي را ناديده گرفت و عملا انكار نمود.
مراد شما از اينكه فرموديد چرا حكم به غير حكم خدا مي شود براي ما خيلي روشن نيست، چون حقيقتا كسي بر خلاف اين حكم الهي حكمي بيان نكرده است ودر بين مراجع معظم تقليد احدي در صحت اين حكم ترديدي نداشته است تا چه رسد كه حكم بر خلاف آن داده شود ،ولي اگر منظورتان همان بحث هاي رسانه اي است كه لازم به ذكر است كه بالاخره با شرايط فعلي جامعه متاسفانه تعدد همسر آفتهاي زيادي را متوجه كانون خانواده نموده است، از يك سو به جهت تعصب بيش از حد و تماميت خواهي زنان و از سوئي عدم مراعات مردان نسبت به بحث عدالت و مراعات حقوق همه همسران باعث شده است كه يكي از مباحث رايج در رسانهاي عمومي در مورد عوارض و مفاسد چند همسري باشد ،كه نمي توان بيان چنين مطالبي را و لو اين كه منتقدانه هم باشد، بيان حكم در مقابل حكم الهي تلقي نمود. حكم دادن تعريف خاص خود را دارد كه مرجع آن نيز مشخص مي باشد.
پي نوشت ها:
1. نساء(4) آيه19.
2. شيخ حر عاملي، وسائل‏الشيعة، مؤسسه آل البيت، 1409ق، ج 5، ص 61.
3. لقمان(31)آيه 15.

موفق باشید.