علامه طباطبایی در تفسیر المیزان در مورد ایه 59 سوره احزاب میفرمایند
این ایه حجاب را برای عفیف شناخته شدن زنان مسلمان ودور بودن از ازار و اذیت انان توسط مردان بیان میکند و اگر اشتباه نکنم ایه مذکور پوشش را بهتر میداند نه واجب به طور خلاصه ایاتی که امر به انجام کاری نکرده یا از کاری نهی نکرده اند وفقط انجام دادن ان ویا ترک ان را بهتر میدانند را میتوان به حرام بودن ان عمل نسبت داد
با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
خداوند در سوره احزاب مي فرمايد: يَأَيهَُّا النَّبىُِّ قُل لّأَِزْوَاجِكَ وَ بَنَاتِكَ وَ نِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيهِْنَّ مِن جَلَبِيبِهِنَّ ذَالِكَ أَدْنىَ أَن يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ وَ كاَنَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِيم: (2)"اي پيامبر! به همسران و دختران خويش و بانوان با ايمان بگو كه روپوش خود را برگيرند تا به عفاف و حريت شناخته شوند. مورد آزار و تعرض هوسرانان قرار نگيرند. خداوند، آمرزنده و مهربان است."
اين حرف شما كاملا درست و منطبق بر واقعيت است كه آياتي كه امر به انجام كاري نكرده يا از كاري نهي نكرده اند و فقط انجام دادن آن و يا ترك آن را بهتر مي دانند را نمي توان آن عمل را واجب و يا حرام اعلام كرد. و در اين آيه اي كه شما اشاره كرديد اگر بخواهيم بدون توجه و ناظريت آيات ديگر قرآن از فلسفه و فوايد حجاب بگوييم يعني از فوايد حجاب اين است كه شخص به عفاف و حريت شناخته شده؛ علاوه بر آن، در مقابل نامحرم مصونيت پيدا مي كند. پس آيه شريفه ناظر به اصل حجاب است و اين كه بهتر است اين چنين باشد و در مقام بيان حكم آن نيست.
ولي قبل از نزول اين آيه در سوره نور بر واجب بودن حجاب امر و اشاره شده است:
َقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَرِهِنَّ وَ يحَْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَ لْيَضْرِبْنَ بخُِمُرِهِنَّ عَلىَ جُيُوبهِِنَّ وَ لَا يُبْدِينَ زِينَتَهُن...: (1) و به آنان با ايمان بگو چشمهاى خود را (از نگاه هوسآلود) فروگيرند، و دامان خويش را حفظ كنند و زينت خود را- جز آن مقدار كه نمايان است- آشكار ننمايند و (اطراف) روسرىهاى خود را بر سينه خود افكنند (تا گردن و سينه با آن پوشانده شود)، و زينت خود را آشكار نسازند.
پس در نتيجه بين حكم حجاب كه در سوره نور آمده و فلسفه آن كه در سوره احزاب آمده، تناقضي ديده نمي شود.حكم پوشش در سوره نور به طور كلي و به عنوان يك حكم ثابت و واجب براي زنان وضع شده است و فلسفه وجودي آن در سوره احزاب آمده است.
در اين آيه حدود پوشش بيان نشده است. از اين آيه نمىتوان فهميد كه آيا پوشيدن چهره لازم است يا نه. آيهاى كه متعرض حدود پوشش است آيه 31 سوره نور است
مطلبى كه از اين آيه استفاده مىشود و يك حقيقت جاودانى است اين است كه زن مسلمان بايد آن چنان در ميان مردم رفت و آمد كند كه علائم عفاف و وقار و سنگينى و پاكى از آن هويدا باشد و با اين صفت شناخته شود، و در اين وقت است كه بيماردلان كه دنبال شكار مىگردند از آنها مأيوس مىگردند و فكر بهره كشى از آنها در مخيّلهشان خطور نمىكند. مىبينيم كه جوانان ولگرد هميشه متعرض زنان جلف و سبك و لخت و عريان مىگردند. وقتى كه به آنها اعتراض مىشود كه چرا مزاحم مىشوى، مىگويند اگر دلش اين چيزها را نخواهد با اين وضع بيرون نمىآيد.
اين دستور كه در اين آيه آمده است مانند دستورى است كه در بيست و پنج آيه قبل از اين آيه خطاب به زنان رسول خدا وارد شده است: «فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَولِ فَيَطْمَعَ الَّذى فى قَلْبِهِ مَرَضٌ» يعنى در سخن گفتن رقّت زنانه و شهوت آلود كه موجب تحريك طمع بيماردلان مىگردد به كار نبريد. در اين آيه دستور وقار و عفاف در كيفيت سخن گفتن را بيان مىكند و در آيه مورد بحث دستور وقار در رفت و آمد را
حركات و سكنات انسان گاهى زبان دار است. گاهى وضع لباس، راه رفتن، سخن گفتن زن معنىدار است و به زبان بىزبانى مىگويد دلت را به من بده، در آرزوى من باش، مرا تعقيب كن. گاهى برعكس با بىزبانى مىگويد دست تعرض از اين حريم كوتاه است به هر حال آنچه از اين آيه استفاده مىشود اين است، نه كيفيت خاصى براى پوشش. از نظر كيفيت پوشش فقط آيه 31 سوره نور است كه مطلب را بيان مىفرمايد و با توجه بدين كه اين آيه بعد از آيه سوره نور نازل شده است مىتوان فهميد كه منظور از «يُدْنينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلابيبِهِنَّ» اين است كه دستور قبلى سوره نور را كاملًا رعايت نمايند تا از شرّ آزار مزاحمان راحت گردند.
در آيه قبل از اين آيه مىفرمايد: «وَالَّذينَ يُؤْذونَ الْمُؤْمِنينَ وَالْمُؤْمِناتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبوا فَقَدِ احْتَمَلوا بُهْتاناً وَ اثْماً مُبيناً» يعنى آنان كه بدون جهت مردان و زنان باايمان را آزار مىرسانند بهتان و گناه بزرگى مرتكب مىگردند. اين آيه رسماً به كسانى پرخاش مىكند كه مردان و زنان مسلمان را آزار مىرسانند. بلافاصله به زنان دستور مىدهد كه در رفتار خود وقار و سنگينى را كاملًا رعايت كنند تا از آزار افراد مزاحم مصونيت پيدا كنند. توجه بدين آيه بهتر به فهم مقصود آيه مورد بحث كمك مىكند. (3)
پي نوشت:
1. نور(24) آيه 31.
2. احزاب(33) آيه 59.
3. مجموعه آثار استاد شهيد مطهرى، ج19، ص 505.
موفق باشید.
