صحت یک حدیث

با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
روايتي كه به طور معين ميزان سود را در معامله مشخص كرده باشد وجود ندارد. اما در بعضي رواياتي كه درباره تجارت و معاملات اسلامي آمده درباره گرفتن سود هم مطالبي آمده كه در ذيل بيان مي كنيم.
امام رضا (ع) مي فرمايند: «ربح المومن علي اخيه ربا، الا ان يشتري منه شيئا باكثر من ماة درهم، فيربح فيه قوت يومه، او يشتري متاعا للتجارة فيربح عليه ربحا خفيفا»(1)؛ سود گرفتن مومن از برادر ديني خويش رباست، مگر اين كه چيزي را به بيش از صد درهم بخرد. در اين صورت، به اندازه خوراك روزانه اش سود دريافت مي كند، يا كالايي را براي فروش بخرد، در اين صورت سود اندكي از او مي گيرد.
از اين كلام حضرت، به نتيجه مي رسيم كه، محدوديت در چارچوب سودهاي تجاري و داد و ستدها وجود دارد. امام رضا(ع) در اين سخن مي فرمايد: فروشنده به اندازه گذران زندگي( قوت يومه) سود ببرد و در مورد تجارت هم تاجر به سود اندك(ربح خفيف) قناعت كند و رشد و افزايش ناموزون و سود زياد در معاملات تجاري نباشد.
اين كلام امام رضا(ع) از قرآن گرفته شده است. قرآن، درباره تجويز سودهاي تجاري چنين گفته است: «لا تاكلوا اموالكم بينكم بالباطل الا ان تكون تجارة عن تراض منكم»(2)اموالتان را در بين خود به ناحق نخوريد، مگر داد و ستدي باشد با رضايت شما( خريدار و فروشنده)
در اين آيه، رضايت خريدار و فروشنده شرط شده است و در صورت گران فروشي و سودهاي زياد، رضايت خريدار حتما وجود ندارد.
امام علي (ع) نيز مي فرمايند: «...و ليكن البيع بيعا سمحا، بموازين عدل و اسعار لاتجحف بالفريقين، من البائع و المبتاع...»(3) معامله بايد سهل و آسان و با ميزان عدالت انجام شود و با نرخ هايي صورت گيرد كه به هيچ يك از خريدار و فروشنده اجحاف نشود.
«بيع سمح» و آسان و از روي موازين عدالت و نرخ مناسب، كه در كلام امام علي (ع) آمده است، در واقع همان معناي «ربح خفيف» است كه در كلام امام رضا(ع) مي باشد.
در پايان استفتايي كه از برخي مراجع درباره سود شرعي شده و جواب ايشان را كه از آيات و روايات برداشت كرده اند را بيان مي كنيم.
سوال: ميزان سود براي كاسب و مغازه دار شرعا و عرفا چند درصد است؟
جواب: سود ميزان معيني ندارد و بستگي به رضايت طرفين دارد، مگر در كالايي كه از سوي نظام قيمت خاصي براي آن تعيين شده باشد، ولي رعايت انصاف در هر حال بسيار خوب است.(4)
سوال: گرفتن چه مقدار سود در فروش كالا مجاز است؟
جواب: سود گرفتن حد معيني ندارد. بنابراين تا وقتي كه به حد اجحاف نرسيده و بر خلاف مقررات دولت هم نباشد، اشكال ندارد، ولي افضل بلكه مستحب آن است كه فروشنده به آن مقدار سودي كه هزينه هايش را تامين مي كند، اكتفا نمايد.(5)
پي نوشت ها:
1. مجلسي، محمد باقر، بحار الانوار، چاپ بيروت، ج100، ص100.
2. نساء(4)آيه29.
3. نهج البلاغه، نامه ها، نامه53.
4. مكارم شيرازي، ناصر، استفتائات، ج3، ص182.
5. خامنه اي، سيد علي، اجوبه الاستفتائات(فارسي)، انتشارات دفتر مقام معظم رهبري، ص 370، سوال 1611.
موفق باشید.