با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
پاسخ به اين سوال مبتني بر حل يكي از مسايلي است كه از قديم ميان فلاسفه و متكلمان مورد اختلاف بوده و آن مساله حدوث و يا قِدَم عالم از جهت زمان است. معمولاً از طرف متكلمان بر حدوث عالم و از طرف فلاسفه بر قديم بودن عالم از حيث زمان استدلال ميشود.
علت اين كه فلاسفه به اين نظريه قايل شده اند،اين است كه بر اساس نظر آن ها وقتي كه علتي را تامه فرض كرديم، ديگر نمي توانيم معلولش را از او جدا فرض كنيم. از اين رو نمي توان فاصله زماني بين معلول و علت تامه فرض كرد. البته وجود معلول از اين جهت كه وجودي وابسته و فقير است، در همه حال بي نياز از علت تامه نخواهد بود. پس گرچه عالم همانند خداوند قديم است؛ اما اين تفاوت در بين آن ها هست كه عالم تنها قديم زماني است ،ولي خداوند علاوه بر قديم زماني بودن قديم ذاتي (وجود غني و غير وابسته به ديگري) نيز دارد.(1)
بر اساس اين اختلاف اگر نظر فلاسفه صحيح باشد - كه هست - يعني اگر ثابت كرديم كه عالم هميشه بوده و زماني نبوده كه در آن زمان خدا وجود داشته، ولي عالم وجود نداشته باشد، به طور طبيعي معلوم مي شود كه خداوند همواره فياض و در حال خلق و آفرينش بوده و هيچگاه بي افاضه و فيض نبوده است ، در نتيجه همواره جهان هم وجود داشته و اساسا سوال از زماني پيش از خلقت جهان بي معناست.
البته اين كه فلاسفه ميگويند عالم قديم زماني است، منظورشان مجموعه ماسوي الله است، نه افراد و جزييات موجودات عالم، زيرا جزئيات و مصداقها به نوبه خود حادث هستند. مانند عالم ماده ما كه عمري معين و مشخص دارد، اما اين عالم اولين مخلوق خداوند نيست و قبل از آن هم خداوند بي نهايت موجود يا حتي عالم ديگر خلق كرده بود.
اما اگر نظر متكلمان را معيار قرار دهيم، بايد گفت:
چون هر كار خداوند به معناي خلق است و وقتي خداوند عالم را خلق نكرده بود يعني هيچ چيز غير از خود او وجود نداشت ، پس خداوند در آن زمان خودش بود و خودش و ذات يگانه اش همه هستي را پر كرده بود. (2)
پينوشت ها:
1. اسراء (17) آيه 20.
2. سيد حسن ابراهيميان، انسانشناسي، نشر معارف ، تهران، 1381 ش، ص 115 و 116.
3. ملك (67) آيه 2.
4. ذاريات (51) آيه 56.
5. مرتضي مطهري، مجموعه آثار، انتشارات صدرا، تهران 1374 ش، ج 6، ص 105.
6. الهي قمشه اي، حكمت الهي، نشر اسلامي، تهران 1363 ش، ج1، ص28.
موفق باشید.
