قدرت و ضیعف شیطان

با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
دوست بزرگوار از تلاش و جديت شما در عرصه نويسندگي ،خصوصا در مورد موضوعات ديني و قرآني خرسند هستيم و اميدواريم كه با مطالعه و كسب معرفت روزافزون در اين زمينه بر دانش و اطلاعات خود افزوده و موفق به نوشتن فيلمنامه اي شويد كه در عين داشتن جاذبه ها و زيبائي هاي هنري با معارف ديني نيز هماهنگ باشد. لذا پيرامون سؤالاتي كه مطرح فرموديد، به چند نكته اشاره مي نمائيم:
1. با توجه به اين كه در مورد ميزان احاطه و آگاهي شيطان از افكار و انديشه هاي ذهني انسانها دلائل صريح ،روشن و قطعي وجود ندارد نمي توان به صورت يقيني در اين مورد اظهار نظر نمود، البته با توجه به اينكه راه نفوذ شيطان از طريق وسوسه هاي نفساني بوده و از طريق همين وسوسه ها مي تواند بر افكار وانديشه هاي انسان تاثير گذاشته و با هدف سوق دادن انسان به سمت نافرماني خداوند، با وارونه نمائي حقائق و يا كمرنگ نمودن آنها و يا جاذب جلوه دادن انحرافات انسان را در جهت انتخاب نادرست تحريك نمايد ، طبيعي است كه چنين كاري زماني براي شيطان ممكن خواهد بود كه از گرايش ها و افكار و تصميمات انسان مطلع باشد ،و به خطورات ذهني انسان دسترسي داشته باشد ،و بداند كه در ذهن انسان چه افكار و انديشه هائي وجود دارد .اما در عين حال نمي توان به صورت قطعي گفت كه شيطان در مورد همه افراد و يا حد اقل در مورد تمام افكار آنها و منويات ذهني آن چنين احاطه و آگاهي كاملي داشته باشد لذا با توجه به اين كه خداوند اين قدرت را دارد كه جهت هدايت يك انسان موقتا او را از دسترس و آگاهي شيطان دور نگه دارد مي تواند طرحي كه شما براي فيلمنامه خود داريد را با به كار گيري برخي ظرافت هاي ديني توجيه نمود ،البته اگر هم بپذيريم كه آگاهي شيطان از افكار ذهني يك انسان كامل باشد بايد توجه داشت صرف آگاهي شيطان به معني تاثير گذاري بر افكار و انديشه انسان نمي باشد، بلكه ميزان نفوذ و تاثير گذاري شيطان متناسب خواهد بود به ميزان همراهي خود فرد با افكار شيطاني كه در مورد افراد مختلف متفاوت مي باشد، تا جائي كه شيطان در مورد برخي از مؤمنان راستين هيچ قدرت نفوذ و تاثير گذاري بر انتخاب ها و تصميماتشان ندارد و به تعبير قرآن هيچ تسلطي نسبت به آنها نخواهد داشت «إِنَّ عِبَادِى لَيْسَ لَكَ عَلَيهِْمْ سُلْطَنٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغَاوِين؛ (1) (شيطان) را بر بندگان من تسلطي نيست؛ مگر بر آن گمراهاني كه تو را پيروي كنند.»
به علاوه ميزان تاثير گذاري القائات شيطان در مورد اشخاصي هم كه فريب شيطان را مي خورند نيز به حدي نيست كه قدرت انتخاب و اختيار را از آنها سلب نمايد: « وَ قالَ الشَّيْطانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَ وَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَ ما كانَ لِيَ عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ إِلاَّ أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لي‏ فَلا تَلُومُوني‏ وَ لُومُوا أَنْفُسَكُمْ؛ (2) و شيطان، هنگامى كه كار تمام مى‏شود، مى‏گويد: خداوند به شما وعده حق داد و من به شما وعده (باطل) دادم، و تخلّف كردم! من بر شما تسلّطى نداشتم؛ جز اين‌كه دعوت‌تان كردم و شما دعوت مرا پذيرفتيد! بنابراين، مرا سرزنش نكنيد؛ خود را سرزنش كنيد!» ولي به هر حال مي توان نتيجه گرفت كه شيطان از افكار و انديشه ها و تصميمات انسان آگاهي دارد .
2.وجود خواب هاي شيطاني و ورود شيطان از طريق خواب حتي در قالب و شكل انسانهاي مقبول و موجه و القاء خواسته هاي خود از اين طريق به انسان، حاكي از اين واقعيت است كه بين حالت خواب و بيداري تفاوتي در دسترسي شيطان به افكار و عقائد انسان و تصوير سازي در جهت انحراف انسان وجود ندارد و شيطان مي تواند حد اقل نسبت به برخي از خوابهاي انسان آگاهي داشته باشد. ولي همانند حالت بيداري دليلي بر كليت اين آگاهي نداريم يعني اين احتمال وجود دارد و مي توان فرض نمود كه فردي در حالت رؤيا چيزي را مشاهده نمايد كه با اراده خداوند شيطان از آن بي خبر باشد.
3.بايد توجه داشت كه آن چيزي كه با رفتار و انتخاب درست انسان و در سايه عنايت خداوند متغير و سرنوشت ساز مي باشد صرفا آگاهي شيطان نسبت به خطورات ذهني و تصميمات انسان و توبه و بازگشت او به سوي خداوند نيست ، يعني بعيد نيست كه در هر لحظه و در هر شرايطي، حتي در نزديكترين لحظات به خداوند شيطان بفهمد چه رخ داده است و براي خنثي سازي آن اقدام نمايد. اما مهم اين است كه بدانيم ميزان قدرت تاثير گذاري و تسلط او بر افكار و گرايشها و تصميمات و خطورات ذهني انسان با توجه به نزديكي و يا فاصله گرفتن انسان از خداوند تغيير مي نمايد، به همين خاطر از يك سو خداوند به همه انسانها در هر حالت و مقامي نسبت به وسوسه هاي شيطان و مراقبت در برابر آنها هشدار مي دهد. (3) از سوي ديگر عدم تسلط شيطان نسبت به بندگان خالص خود را بيان مي كند(4)، اين مطلب خيلي اهميت دارد كه انسان باور كند حتي در پست ترين لحظات كه با شيطان در اوج همراهي و گمراهي ميباشد اگر اراده كند و توبه نمايد در همان لحظه خداوند تسلط شيطان بر افكار و ذهن او را كاهش مي دهد و راه را براي بازگشت بنده خود فراهم مي نمايد، و او را از اسارت شيطان بيرون مي آورد، و حتي اگر لازم هم باشد خداوند مي تواند حجابي را در مقابل چشم و قواي ادراكي همه شياطين قرار داده به گونه اي كه از هر گونه دسترسي به فرد توبه كننده محروم شوند و فرد فرصت كافي براي اصلاح و بازگشت خود بيابد:
«وَ جَعَلْنَا مِن بَينْ‏ِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَ مِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْنَاهُمْ فَهُمْ لَا يُبْصِرُون؛(5) در برابرشان ديوارى كشيديم و در پشت سرشان ديوارى. و بر چشمانشان نيز پرده‏اى افكنديم تا نتوانند ديد.»
اما بايد بدانيم كه آن چيزي كه بيش از شيطان مانع باز گشت انسان و عامل ثبات او در مسير انحراف مي شود همان هواهاي نفساني و شهوات و لذتهاي مادي خود فرد مي باشد كه آگاهانه فرد را از بازگشت منصرف مي نمايد ،به تعبير قرآن در اين بين تمام تلاش شيطان بر اين است كه مسير را براي فرد درست جلوه و زينت دهد تا فرد با انتخاب خود مسير را طي نمايد:
«وَ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبيلِ فَهُمْ لا يَهْتَدُونَ؛(6) و شيطان اعمالشان را در نظرشان جلوه داده، و آن‌ها را از راه بازداشته و از اين رو هدايت نمى‏شوند!»
حتي شيطان در هنگامي كه انسان مي فهمد مسير را اشتباه آمده و لازم است جبران نمايد و توبه نمايد، سعي مي كند با الغاء اين مطلب كه هنوز زمان براي توبه و بازگشت زياد است مانع تحقق توبه و بازگشت شود. (7)
بنابراين بايد اين مطلب نيز در نوشته هاي شما برجسته شود كه سخت ترين لحظه در مسير توبه و باز گشت فرد زماني است كه مي خواهد پا روي اميال و لذتها و كششهاي نفساني خود بگذارد.
اگر چه سوژه پيشنهادي خودتان نه به صورت كلي بلكه به صورت موردي قابل توجيه مي باشد، اما مي توانيد به جاي استفاده از اين سوژه كه شيطان از خواب فرد و توبه او بي اطلاع است و ...
از اين مطلب بهره برداري كنيد كه فرد در برخي لحظات بين دو تصميم (بازگشت از مسير انحراف و يا ادامه آن مردد مي شود ولي شيطان مانع باز گشت او مي شود ولي به تدريج فرد بدون اطلاع شيطان به جهت مشاهده برخي جرقه هاي هدايتي(مثل خواب و الهام الهي و ...) به يكباره در لحظه ايكه شيطان توقع ندارد تصميم نهائي خود را براي باز گشت و پشت كردن به شيطان عملي مي نمايد.
حتي مي توانيد سوژه ديگري به اين نحو داشته باشيد كه فرد تا لحظه آخر هم تصميم جدي خود را براي باز گشت عملي نمي كند، اما در اوج انحراف و در همان مجلس گناه به خاطر جرقه ها و تنبه هاي متعددي كه خداوند از طرق مختلف و افراد مختلف و در قالب جملات مختلف در خواب و بيداري در مسير زندگي او قرار داده و در گذشته فرد به راحتي از كنار آنها عبور كرده، اما به يكباره با تداعي همه آنها به صورت جدي تصميم به پاك كردن خود و جبران گذشته مي گيرد و در همان لحظات كه با خود چنين تذكر هاي الهي را مرور مي كند. اگر چه شيطان با تمام توان تلاش مي كند آن جرقه هاي هدايتي را مرتب توجيه نموده و خنثي كند، ولي موفق نمي شود و بالاخره فرد به يكباره تصميم به ترك مجلس گناه مي گيرد و ...
در اين زمينه و با عنوان "شيطان" كتاب هايي هم در بازار است و در كتب تفسير فصل هايي تحت اين عنوان وجود دارد كه مي توانيد با مراجعه به آيات موضوعي و تفاسير موضوعي، آن ها را يافته و استفاده كنيد.
از جمله مي توانيد به منابع زير مراجعه فرمائيد:
---عليرضا رجالي تهراني، جن و شيطان، انتشارات نبوغ، 1377ش، ص 167 - 190.
--- نجفي، محمد جواد، تفسير آسان، اول، تهران، اسلاميه، 1398 ق، ج 1، ص 93 به بعد.
--- طباطبايي، محمد حسين، ترجمه الميزان، موسوي همداني، محمد باقر، پنجم، قم، انتشارات اسلامي، 1374 ش، ج 8، ص 43 - 87.
پي نوشت ها:
1. حجر (15)، آيه 42.
2. ابراهيم (14)، آيه 22.
3. نور(24)آيه 21.
4. حجر(15)آيه 42.
5. يس(36)آيه 9.
6. نمل (27)، آيه 24.
7. علامه مجلسي، بحارالانوار، الوفاء بيروت، 1404ق، ج 53، ص 222.
موفق باشید.