قرآن

پرسش: قرآن
1 ـ آيا در قرآن آيه اي داريم كه در آن خداوند مسلمانان را به مراقبت از نفس شان توصيه نموده باشد؟

پاسخ: با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
بايد گفت:
هدف اصلي كتاب خدا هدايت مردم از طريق تزكيه و تعليم نفوس آن ها است به همين دليل قرآن‌ مجيد هدف‌ پيامبران‌ را تزكيه‌ و پرورش‌ نفوس‌ ذكر كرده‌ است‌ آن طور كه مي فرمايد:" لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنينَ إِذْ بَعَثَ فيهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفي‏ ضَلالٍ مُبينٍ" (1)
يعني: خداوند بر مؤمنان منت نهاد (نعمت بزرگى بخشيد) هنگامى كه در ميان آن ها، پيامبرى از خودشان برانگيخت كه آيات او را بر آنها بخواند، و آنها را پاك كند و كتاب و حكمت بياموزد هر چند پيش از آن، در گمراهى آشكارى بودند.
اين آيه شريفه به ما مي فهماند كه هدف اصلي بعثت پيامبران پرورش، تزكيه و طهارت نفوس مومنان و مسلمانان است.
و اما قرآن علاوه بر اين كه به طور ضمني و گاه كنايه و اشاره وظيفه انسان ها را نسبت به طهارت و پاكي نفوس شان تعييين كرده است در فراوان آياتي انسان را به تزكيه و مراقبت از نفس توصيه مي كند كه به عنوان نمونه به بعضي از آن اشاره مي شود:
1. خداي متعال فرمود:
"يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ لْتَنْظُرْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبيرٌ بِما تَعْمَلُونَ" (2)
اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد، از خدا بترسيد. و هر كس بايد بنگرد كه براى فردايش چه فرستاده است. از خدا بترسيد كه خدا به كارهايى كه مى‏كنيد آگاه است.
2." قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها؛وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها"(3)
و قسم به جان آدمى و آن كس كه آن را (آفريده و) منظّم ساخته، سپس فجور و تقوا (شرّ و خيرش) را به او الهام كرده است، كه هر كس نفس خود را پاك و تزكيه كرده، رستگار شده و آن كس كه نفس خويش را با معصيت و گناه آلوده ساخته، نوميد و محروم گشته است!.
اين دو آيه، اين معنا را مي رساند كه راه رستگاري، در تنزيه نفس از پليدي ها و آلودگي ها است و وظيفه همه انسان ها به طور كلي و وظيفه مسلمانان و مومنان به طور خاص تبيين شده است كه در مسير طهارت و پاكي و دوري از گناه گام بردارند و بدانند نفسي كه در مسير پاكي قدم بردارد به رستگاري مي رسد و نفسي كه در مسير آلودگي گام بردارد، نفسي نا اميد از رحمت الهي است.
3."وَ أَمَّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى‏،فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوى"(4)
يعني:
و آن كس كه از مقام پروردگارش ترسان باشد و نفس را از هوى بازدارد، قطعاً بهشت جايگاه اوست!
در اين آيه شريفه، خداي متعال از نفس انساني مي خواهد كه از مقام شامخ پروردگارش بترسد، (تا اين خوف باعث تزكيه و تطهيرش شود) و نفس خود را از پيروي هواهاي شيطاني پرهيز دهد به اين معنا كه از هواهاي شيطاني اجتناب ورزد، در آن صورت بهشت جايگاه ابدي اش خواهد شد.
نهي نفس از پيروي هواهاي شيطاني به معناي مراقبت نفس مي باشد كه يك دستور الهي است.
5." واتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْ‏ءٍ عَليمٌ" سوره بقره، (5)
و از خدا بترسيد و بدانيد كه او به همه چيز آگاه است.
در اين آيه نيز همه انسان ها به تقواي الهي دعوت شده اند و آيه هشدار همگاني مي دهد كه خداي متعال به همه رفتار ها و كردارد هاي انسان ها آگاه است.
در پايان به حديث شريف نبوي استشهاد مي كنيم.
پيامبر (ص)فرمود:
"الكيّس من دان نفسه و عمل لما بعد الموت، و العاجز من أتبع نفسه هواها "(6)
يعني زيرك كسي است كه نفس(خواهش هاي نفساني) خود را خوار و ذليل و براي بعد از مردنش(جهان آخرت) تلاش كند و عاجز كسي است كه پيرو هواي نفسش باشد.
پي نوشت ها:
1. سوره آل عمران، آيه 164.
2. سوره حشر، آيه 18.
3. سوره شمس، آيات 7 تا 10.
4. سوره نازعات، آيات 40 و 41.
5. سوره بقره، آيه 231 .
6. بحار الانوار، مجلسي، ج 74، ص 80، باب 4.

پرسش: 2ـ آيا در قرآن آيه اي داريم كه در آن خداوند از مسلمانان بخواهدكه به وظيفه ابلاغ دعوت اسلام درميان ديگرامت ها بپردازند؟
2ـ آيا در قرآن آيه اي داريم كه درآن خداوند از مسلمانان بخواهدكه به وظيفه ابلاغ دعوت اسلام درميان ديگرامت ها بپردازند؟
پاسخ: با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
در بعضي آيات به صورت كلي دستوراتي درباره تبليغ امور خير و رسالت هاي خداوند داده شده كه دعوت به اسلام و تبليغ دين اسلام يكي از مصاديق اين آيات به شمار مي رود. چند آيه را به عنوان نمونه ذكر مي كنيم:
1-« الَّذينَ يُبَلِّغُونَ رِسالاتِ اللَّهِ وَ يَخْشَوْنَهُ وَ لا يَخْشَوْنَ أَحَداً إِلاَّ اللَّهَ وَ كَفى‏ بِاللَّهِ حَسيباً »(1) همان كسانى كه پيام هاى خدا را ابلاغ مى‏كنند و از او مى‏ترسند و از هيچ كس جز خدا بيم ندارند. و خدا براى حسابرسى كفايت مى‏كند.
اين آيه شريفه درباره مبلغان رسالت ها و پيام هاي الهي نازل شده كه دين اسلام يكي از مصاديق مهم و كامل رسالت هاي خداوند است.
2-« وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» (2) و بايد از ميان شما، گروهى، (مردم را) به نيكى دعوت كنند و به كار شايسته وادارند و از زشتى بازدارند، و آنان همان رستگارانند.
دعوت به دين اسلام در واقع دعوت به خير و امر به معروف است كه اين آيه شريفه آن را به عهده عده اي از مردم گذاشته است.
3-« وَ ما كانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَ لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ» (3) و شايسته نيست مؤمنان همگى (براى جهاد) كوچ كنند. پس چرا از هر فرقه‏اى از آنان، دسته‏اى كوچ نمى‏كنند تا (دسته‏اى بمانند و) در دين آگاهى پيدا كنند و قوم خود را وقتى به سوى آنان بازگشتند بيم دهند باشد كه آنان (از كيفر الهى‏) بترسند؟
اين آيه شريفه مورد استناد علما و فقها براي ضرورت كوچ كردن و رفتن عده اي از علما بين مردم و انذار آنها از طريق گفتن احكام و دستورات اسلام مي باشد و به آيه نفر مشهور است. شان نزولي هم كه براي آن نازل شده همين مسئله را تاييد مي كند:
« گروهى از ياران پيامبر اكرم(ص) براى تبليغ اسلام به ميان قبائل باديه‏نشين رفتند، باديه‏نشينان مقدم آنها را گرامى داشتند، و به آنها نيكى كردند، ولى بعضى به آنها ايراد گرفتند كه چرا پيامبر (ص) را رها كرديد و به سراغ ما آمديد، آنها از اين نظر ناراحت و افسرده شدند و به خدمت پيامبر (ص) بازگشتند آيه فوق نازل شد و برنامه تبليغى آنها را تصويب كرد و از آنها رفع نگرانى شد.»(4)
4- « وَ إِذْ أَخَذْنا مِنَ النَّبِيِّينَ مِيثاقَهُمْ وَ مِنْكَ وَ مِنْ نُوحٍ وَ إِبْراهِيمَ وَ مُوسى‏ وَ عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَ أَخَذْنا مِنْهُمْ مِيثاقاً غَلِيظاً»(5)
و ياد كن زمانى را كه گرفتيم از جميع انبياء عهد و ميثاق آنها را و از شخص تو و از نوح و ابراهيم و موسى و عيسى بن مريم و گرفتيم از تمام ميثاق شديد محكمى.
صاحب تفسير اطيب البيان در ذيل اين آيه مي نويسد: «عهد و ميثاق الهى، اين است كه به دستورات او عمل كنيد و در تبليغ احكام كوتاهى نكنيد و در بليات و واردات صبر كنيد و در بشارات و انذارات مسامحه نكنيد.»(6)
پي نوشت ها:
1. احزاب(33)آيه39.
2. آل عمران(3)آيه104.
3. توبه(9)آيه122.
4. مكارم شيرازي، تفسير نمونه، انتشارات اسلاميه، ج8، ص190.
5. احزاب(33)آيه7.
6. طيب، سيد عبدالحسين، اطيب البيان في تفسير القرآن، انتشارات اسلام، ج10، ص478.

موفق و موید باشید