تربیت

با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
پرسشگر گرامي طبق نظر روانشناساني كه در موضوعات تربيتي تحقيقات بسيار كرده اند، الگو برداري مخصوصا توسط كودكان از ديگران است. و لذا بايد شما دقت نماييد كه كودك شما الگوهاي خود را از چه منبعي مي گيرد تا بتوانيد با كنترل آن رفتارهاي او را كنترل نماييد.
از موضوعاتي ديگري كه مي‌تواند به شما در كنترل رفتار كودك‌تان كمك نمايد، فراهم سازي زمينه سازي براي ايشان جهت مقايسه زندگي خود با افراد و طبقات پايين تر از خود است. بايد توجه نماييد كه اين حالات وي از مقايسه با بالاتر از خود صورت مي گيرد. لذا براي بالانس نمودن مقايسه بايد زمينه مقايسه با پايين تر خود را نيز بطور غير مستقيم براي او فراهم نماييد.
من در زير به برخي از نكات ديگر تربيتي اشاره مي نمايم كه مي تواند به شما در تربيت فرزند دلبندتان كمك نمايد، براي تربيت صحيح فرزندان، نكات و اصول كلي است كه بايستي والدين جهت تربيت بهتر فرزندان، آنها را مدنظر و توجه قرار دهند. از جمله اين نكات و اصول، عبارت اند از:
1. فرزندان آنگونه كه ما مي خواهيم نمي شوند، بلكه آنگونه كه ما هستيم، مي شوند. يعني رفتار و كردار ماست كه فرزندان را مي سازد، نه خواسته ها و گفتار ما.
2. هماهنگي گفتار و عمل؛ بايستي والدين سعي نمايند در مقام تربيت، رفتار و گفتارشان موافق هم باشد و تعارض نداشته باشد. چراكه در صورت وجود ناهماهنگي و تعارض بين گفتار و رفتار ، فرزندان دچار تعارض و دوسوگرايي شده و نمي توانند مسير صحيح و درست را انتخاب نمايند. پيامبر گرامي اسلام فرمودند: «يا اباذر مَن وافق قوله فِعلَهُ فذلك الذي اصاب حظّهُ و مَن خالف قوله فِعله فانّما يُوبّخ نفسه» ؛ اي ابوذر؛ هر كسي گفتارش با كردارش موافق باشد بهرة خود را از سعادت دريافت كرده است و هر كسي كه كردارش مخالف گفتارش باشد (هنگام پاداش) خود را سرزنش خواهد كرد.
3. شيوه تربيتي والدين بايستي هماهنگ و يكسان باشد؛ يعني والدين جهت تثبيت نمودن يك رفتار مناسب در فرزندانشان و يا اصلاح و تغيير يك رفتار نادرست و نامناسب آنها، بايستي هر دو هماهنگ و به يك شيوه عمل نمايند و براي مثال اينطور نباشد كه يكي سخت گير و ديگري سهل گير. و اگر هم كه اختلاف عقيده اي در رابطه با تربيت فرزندان دارند، به هيچ عنوان در جلو فرزندان بيان نشود و فرزندان از آن مطلع نگردند. چرا كه اين ناهماهنگي اگر واضح شود، باعث ايجاد خلل در تربيت فرزندان شده و موجب سوء استفاده هاي فرزندان از اين اختلاف سليقه و عقيده در تربيت مي شود.
4. مراحل رشد و تحول كودكان مورد توجه دقيق قرار گيرد، چراكه فرزندان در طي مراحل رشد و تحول خصوصيات و ويژگي هاي جسمي و رواني خاص آن مرحله را دارا مي باشند، لذا بايستي والدين نيز با آگاهي از اين خصوصيات، بگونه اي مناسب با آنها ارتباط و برخورد داشته باشند.
5. جهت تربيت صحيح فرزندان بايستي شخصيت فرزند را، از رفتار نادرست او جدا دانست و كل شخصيت او را مورد سرزنش قرار نداد. براي مثال هنگامي كه فرزند حرف ناشايستي مي زند، كل شخصيت او را مورد عتاب و سرزنش قرار ندهيد و نگوييد كه ديگر تو را دوست ندارم، بلكه رفتار او را از شخصيتش جدا كنيد و به او بيان كنيد كه اين رفتار او مناسب نيست، لذا از اين رفتار خوشتان نمي آيد.
6. اظهار محبت و برقراري ارتباط عاطفي؛ از جمله نكات مهم در تربيت فرزندان، اظهار محبت و برقراري رابطه عاطفي صحيح و حساب شده با آنان مي باشد.
7. احترام و عدم تحقير؛ بايستي والدين بگونه اي رفتار كنند كه فرزند هيچگاه احساس تحقير و خرد شدن نكند. چرا كه تحقير فرزند در كودكي زمينه پايين آمدن اعتماد به نفس و عزت نفس و يا پرخاشگري هاي او را به دنبال خواهد داشت، كه خود موجبات آسيب هاي روحي و رواني بسياري را فراهم مي نمايد. امام صادق (ع) فرمودند: «اكرموا اولادكم و احسنوا آدابهم يُغفَرلكُم»؛ فرزندان خود را احترام كنيد و آداب‌شان را نيكو گردانيد كه مورد رحمت و بخشش قرار مي‌گيريد.
8.بايستي حقوق و مسئوليت ها؛ مناسب با سن و نقش اعضاء خانواده براي همه و خصوصا فرزندان، كاملا مشخص و واضح گردد و در برابر هر حقي، مسئوليتي بر عهده گذاشته شود.
9.در تربيت فرزندان، نقش پدر خصوصاً از سنين 12 سال به بعد پررنگ تر و برجسته تر شود. ( حتي در تربيت دختران ). علاوه بر اين در اين سنين يك تقسيم مسئوليتي نيز بين والدين صورت گيرد. يعني بايستي مادر مسئول درخواست امور از فرزندان باشد. ( براي مثال اينكه امروز بايستي درس بخوانند ) و پدر مسئول پي گيري امور باشد( او تكاليف فرزندان را مورد بررسي قرار دهد و اگر تشويق و تنبيهي نياز بود، به اجرا درآورد).
لطفا، جهت آگاهي بيشتر به منابع زير مراجعه نماييد:
- حكمت نامه كودك، آيت الله ري شهري، انتشارات موسسه علمي دار الحديث
- اصول تربيت علي اصغر احمدي، انجمن اولياء و مربيان، 1378.
- روان شناسي در اختيار اوليا و مربيان غلامحسين رياحي، انتشارات قلم، 1368.
- چكيده اي از روان شناسي تربيتي كاربردي غلامعلي افروز، انجمن اولياء و مربيان، 1381.
- محمدعلي سادات، رفتار والدين با فرزندان، انجمن اولياء و مربيان جمهوري اسلامي ايران.
- مشكلات تربيتي را چگونه حل كنيم محمدرضا شرفي، انتشارات تزكيه تهران.
موفق و موید باشید