با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
از نظر اسلام هر تفكري عبادت نيست. بلكه تفكري كه در احاديث اسلامي براي آن فضيلت بسيار وارد شده تفكري است كه در مسير تكامل معنوي انساني باشد.
تفكري كه انسان درباره مسائل مادي بدون هيچ گونه ارتباطي با مسائل معنوي داشته باشد از آن خاصيت برخوردار نيست.
-قرآن كريم به اشكال مختلف جايگاه بلند متفكران و دانشمندان را تذكر داده است(1) و انسان را به تفكر در آفرينش و تفكر در خودشان دعوت كرده است(2)، در بسياري از آيات، بدون اين كه صريحا" مردم را به تفكر دعوت كند، استدلال عقلي مي آورد; و بدون اين كه اعتبار تعبدي خود را لحاظ كند با منكران احتجاج مي كند.(3)
در ده ها آيه نشانه هاي خود را براي به تفكر واداشتن مردم بيان مي كند. تعابيري چون: (لعلهم يتفكرون , لعلكم تتفكرون, افلا تتفكرون, لقوم يتفكرون ) و يا تعابيري چون: (افلا تعقلون, افلم تكونوا تعقلون, لعلكم تعقلون, ان كنتم تعقلون, لقوم يعقلون, افلا يعقلون ) كه هر يك از آنها چندين بار تكرار شده است.
مطالعه اين آيات دو مطلب را به ما آموزش مي دهد:
أ- اسلام انسان را به تفكر و تعقل دعوت مي كند و ايمان را بر پايه آن مي داند.
ب- موضوعاتي را كه از ديدگاه قرآن شايسته تفكرند بيان مي كند.
مي توانيد با مطالعه آيات مذكور پي ببريد كه قرآن تفكر در چه موضوعاتي را توصيه كرده است. اين موضوعات را مي توان از ديدگاه قرآن به دو بخش كلي تقسيم كرد:
1) آيات انفسي (خودشناسي)
2) آيات آفاقي. كه عبارت است از: جهان شناسي، تاريخ شناسي و آگاهي از سنن و نظامات الهي در طبيعت تاريخ، فرجام شناسي، راهنماشناسي، راه شناسي. هدف همه اين امور خداشناسي است.تفكري كه در قرآن و احاديث به آن توصيه شده، تفكري است كه در مسير تكامل معنوي انساني باشد. تفكر درباره مسائل مادي، بدون هيچ گونه ارتباطي با مسائل معنوي از اين زمره نيست. مثلاً انسان بينديشد كه هدف از آفرينش وي چيست و اينكه خلقت او بيهوده نيست. تفكّر در اينكه ارزش او در چيست؟ اين تفكّر است كه انسان را به هدف خلقت - كه رشد آدمي و در بستر عبادت خدا است - متوجّه ميسازد . عبادت ارزشمند انسان در طول عمر، ميتواند معلول چنين تفكري باشد.
-مهم ترين موضوع تفكر عبارتند از:
1- تفكر در اسما و صفات كمال، جلال و جمال خداوند.
2- تفكر در دقايق و لطايف واتقان صنعت و خلقت پروردگار در آسمان و زمين، در انفس و آفاق، در شگفتيهاي ساختمان وجودي انسان و غير انسان و هر آنچه كه در عالم ماده و طبيعت است.
3- تفكر در نعمتهاي بي شمار مادي و معنوي و انديشه در اين اگر هر كدام از اين ها نبودند، چه وضعيتي داشتيم.
4- انديشيدن در احوال نفس و دست يافتن به معرفة النفس و آثار و نتايج آن.
5- انديشيدن در كارهاي خود، در گناهان، قصور و تقصيرات، در ناسپاسيها و ناشكريها و كفران نعمتها، تا حالت توبه و استغفار در وي پيدا شود.
-روش تفكر:
قرآن كريم روش تفكر صحيح را به طور كلاسيك به انسان آموزش نداده است زيرا انسان ها طبق فطرت خود قادر به تفكر هستند. منطقي ها تفكر انسان را داراي دو عنصر اساسي مي دانند:
1- مواد تفكر: يعني دانسته هايي كه انسان از قبل آموخته است و مي خواهد توسط آنها به مطالب جديدي دست يابد.
2- شكل تفكر: يعني نظمي كه متفكر به دانسته هاي خود مي دهد تا به طور صحيح به نتيجه برسد. مثلا" انسان از قبل به دو قضيه علم دارد:
بعضي از مصاديق الف ب است ؛
همه مصاديق ب ج است ؛
او از كنار هم قرار دادن اين دو قضيه به صورت قهري نتيجه خواهد گرفت:بعضي از مصاديق الف ج است.
اما نتيجه نمي گيرد :همه مصاديق الف ،ج است.
در علم منطق, ارزش علمي انواع مواد تفكر و چينش هاي مختلف در شكل تفكر مطرح شده است.
پي نوشت ها:
1. ر.ك: (زمر، آيه 9) و (مجادله، آيه 11) و (زمر، آيه18).
2. ر.ك: (آل عمران، آيه 191) و (روم، آيه 8).
3. ر.ك: (هود، آيه 35) و (انبياء، آيه 22) و (موئمنون، آيه 91).
موفق و موید باشید
