با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
ماهيت سجده بر مهر يا خاك چيزي كاملا متفاوت از بت پرستي است و اين دو هيچ ارتباط و تشابهي با هم ندارند ؛ اولا سجده بر روي مهر است نه به مهر؛ در واقع ما در نماز بر روي مهر و به خداوند متعال سجده مي كنيم؛ بديهي است كه هيچ نمازگزاري نمي گويد كه در حال سجده به مهر يا خاك، كرنش و خضوع مي كنم و او را مي پرستم، در حالي كه مشركان به بت هاي خود سجده مي كردند؛ يعني بر روي زمين و براي بت ها به خاك مي افتادند . در نتيجه هيچ ارتباطي بين اين دو مساله نيست .
اگر بنا باشد كه محل سجده انسان و چيزي كه انسان در سجده پيشاني خود را بر آن مي گذارد در حكم بت باشد بايد گفت كه همه مسلمانان بت پرست هستند ، زيرا همه در سجده پيشاني خود را بر زمين مي گذارند ، با اين تفاوت كه بت شيعيان تنها سنگ و خاك و مهر است و بت اهل سنت اعم از اين موارد و فرش و موكت و ... !!!
در مورد اصل سجده هم اهل سنت و شيعه سجده بر خاك ، سنگ، چوب و ديگر روييدنيهاي غير خوردني و غير پوشيدني را جايز ميدانند ، اما شيعه معتقد است سجده بر غير اين موارد صحيح نيست و واجب است كه سجده بر خاك يا يكي از موارد فوق باشد (1) ، اما اهل سنت سجده بر چيزهاي ديگر مانند فرش و ... را هم جايز مي دانند .
علت اين اختلاف نيز رواياتي است كه در منابع شيعي وارد شده است.
امام صادق (ع) فرمود: "سجده نكن . مگر بر زمين يا بر آنچه از زمين مي رويد مگر پنبه و كتان".(2)
زراره از امام باقر (ع) سؤال كرد كه آيا مي توان بر قير سجده كرد؟ حضرت فرمود: "نه . بر لباس و پشم و ميوه هاي خوردني و معدني ها و بر اجزاي حيوان و بر پر پرندگان نيز سجده كردن جائز نيست".(3)
علي بن جعفر از برادرش حضرت موسي بن جعفر سؤال كرد: آيا انسان مي تواند از فرش حرير و سجاده حرير، همين طور از فرش ديباج و سجاده ديباج استفاده كند؟ روي آن ها بخوابد، تكيه دهد، بايستد، نماز بخواند؟ امام فرمود : خوابيدن، نشستن و ساير استفاده ها از آن ها اشكالي ندارد، اما نمي تواند روي آن ها سجده كند.(4)
البته در خصوص لزوم سجده بر خاك آيه اي در قرآن نيامده، اما ماهيت سجده از نظر عرفي،قرار دادن پيشاني بر زمين است كه در نتيجه هنگام سجده نيز چنين كاري انجام مي شود؛ اما سجده در نماز يك نوع تكليف خاص عبادي و همراه با دقايق و ظرائف ديگر است كه در نوع و كيفيت انجام آن بايد به نظر شارع مقدس رجوع نمود؛ در حقيقت مبناي اين عمل در نماز رواياتي است كه از معصومين وارد شده و برخي از آن ها نيز ذكر شده است؛ به علاوه روايت مشهور نبوي كه حضرت رسول (ص) فرمودند : "جُعِلَتْ لِيَ الْأَرْضُ مَسْجِداً وَ طَهُورا(5) ؛ زمين براي من محل سجده و موجب طهارت (تيمم) قرار داده شده است. "
البته سجده بر خاك يا سنگ (زمين) از زمان پيامبر نيز وجود داشته است. رافع بن ابي رافع از پيامبر (ص) نقل مي كند كه حضرت فرمود: «نمازتان كامل و صحيح نمي شود. مگر اين كه در سجده، پيشاني را بر زمين بنهيد». (6)
از زمان رسول خدا (ص) برخى اصحاب بر سنگ سجده مى كردند. اصحابي چون جابر بن عبداللَّه انصارى اين كار را مى كردند؛ چه در وطن بودند و چه هنگام مسافرت. جابر بن عبدالله انصارى مىگويد: با پيامبر (ص) نماز ظهر مىگزاردم كه يك قبضه از ريگها را در كف گرفتم تا سرد بشوند و بتوانم بر آن ها سجده كنم. (7)
در نهايت بايد گفت از آنجا كه شرط است كه محل سجده بايد از هر نجاستي پاك باشد و سجده بر زمين نجس جايز نيست، شيعيان قطعه اي از خاك پاك (مهر) را به همراه خود دارند، تا هر وقت خواستند نماز بخوانند،بر آن خاك پاك سجده كنند. زيرا نمي دانند خاك و زميني كه بر آن مي خواهند سجده كنند، پاك است يا نه، بدين جهت يك قطعه خاك پاك را كه يقين به طهارتش دارند، انتخاب مي كنند و بر آن سجده مي كنند .
علاوه بر اين، چون سجده عنوان خضوع و خشوع در مقابل عظمت پروردگار را دارد و نمازگزار بايد بهترين اعضاي بدن را كه پيشاني است، بر زمين بگذارد، پس سر بر خاك گذاشتن در حالت عبوديت و بندگي، بيش تر دلالت بر خضوع و خشوع در پيشگاه پروردگار دارد.
پينوشتها:
1. امام خميني روح الله، توضيح المسايل (محشي) ، انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، 1424 ه ق ، مساله 1076 .
2 . شيخ طوسي، الخلاف،نشر دارالاحيا التراث العربي ،بي تا، مسئلة 112 و 113.
3 . همان.
4 . فقه تطبيقي، نشر بوستان كتاب، قم، 1387ش، ص 94.
5. علامه مجلسى، بحار الأنوار، مؤسسة الوفاء بيروت، 1404 ه ق ، ج 16، ص 316.
6. شيخ صدوق، علل الشرائع، چ داوري، قم بي تا، ج 2، ص 336.
موفق و موید باشید
