تفکر

با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
« يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثيراً مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَ لا تَجَسَّسُوا وَ لا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضاً أَ يُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخيهِ مَيْتاً فَكَرِهْتُمُوهُ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحيمٌ» (1) اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد، از بسيارى از گمان ها بپرهيزيد كه پاره‏اى از گمان ها گناه است و جاسوسى مكنيد و بعضى از شما غيبت بعضى نكند آيا كسى از شما دوست دارد كه گوشت برادر مرده‏اش را بخورد؟ از آن كراهت داريد. از خدا بترسيد، كه خدا توبه‏پذير مهربان است.
اين آيه شريفه مومنان را از سه گناه بر حذر مي دارد و دستور مي دهد از انها دوري كنند: سوء ظن، تجسس و غيبت.
نظر علامه طباطبايي درباره علت نهي از سوء ظن را بيان مي كنيم:
مراد از گمان و ظني كه در اين آيه مسلمين مامور به اجتناب از آن شده‏اند، گمان سوء است و گر نه گمان خير كه بسيار خوب است، و به آن سفارش هم شده است. و مراد از اجتناب از ظن اجتناب از خود ظن نيست، چون ظن، خود نوعى ادراك نفسانى است و در دل باز است، ناگهان ظنى در آن وارد مى‏شود و آدمى نمى‏تواند براى نفس و دل خود درى بسازد، تا از ورود ظن بد جلوگيرى كند، پس نهى كردن از خود ظن صحيح نيست. مگر آنكه از پاره‏اى مقدمات اختيارى آن نهى كند. پس منظور آيه مورد بحث نهى از پذيرفتن ظن بد است، مى‏خواهد بفرمايد: اگر در باره كسى گمان بدى به دلت وارد شد آن را نپذير و به آن ترتيب اثر مده. پس اينكه فرمود بعضى از ظن‏ها گناه است، باز خود ظن را نمى‏گويد،چون ظن به تنهايى چه خوبش و چه بدش گناه نيست، براى اينكه اختيارى نيست. بلكه ترتيب اثر دادن به آن است كه در بعضى موارد گناه است مثل اينكه نزد تو از كسى بدگويى كنند، و تو دچار سوء ظن به او شوى و اين سوء ظن را بپذيرى، و در مقام ترتيب اثر دادن بر آمده او را توهين كنى، و يا همان نسبت را كه شنيده‏اى به او بدهى و يا اثر عملى ديگرى بر مظنه‏ات بار كنى كه همه اينها آثارى است بد و گناه و حرام.(2)
بنابراين درست است كه در روايات آمده كه انسان به خاطر فكر گناه مواخذه نمي شود؛ ولي سوء ظن و پذيرفتن آن ويا ترتيب اثر دادن، فكر گناه نيست. بلكه به تاييد آيه قرآن، خود گناه محسوب مي شود.
پي نوشت ها:
1. حجرات(49)آيه12.
2. طباطبايي، محمد حسين، الميزان(ترجمه)، ج‏18، ص 484.

موفق و موید باشید