خطبه ی فدکیه

با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
گرچه حضرت فاطمه زهرا (س) با اين جملات در صدد بيان پيامد و مصائب رحلت پيامبر (ص) مي باشد، در عين حال با اين جملات در صدد مشكلات وضع جهان اسلام- بعد از رحلت آن حضرت- نيز مي باشد. در اين جا نظر شما را به قسمت هاي كتاب خطبه حضرت فاطمه زهرا (س)، آيت الله منتظري جلب مي نماييم. وي ضمن اينكه كلمات حضرت را ترجمه و تفسير نموده است، به مصائب رحلت پيامبر (ص) و حوادث بعد از رحلت حضرت نيز اشاره نموده است:
(فخَطْبٌ جليلٌ)
(پس رحلت پيامبر (ص) مصيبت بزرگي است.)
«خطب» به مسأله و امر مهم و بزرگ گفته مي‏شود.
(1) (اسْتَوْسَعَ وَهْنُه (وهيُه)
(ضعف و سستي (شكافي) (كه بر اثر مصيبت به وجود آمده) وسيع و زياد است.)
در بعضي از نسخه‏ها «وهنه» آمده، ولي در بحار «وهيه» آمده است؛ در صورت اول، يعني: ضعف و سستي كه بر اثر اين مصيبت به وجود آمده، خيلي زياد است؛ ولي در صورت دوم، يعني: پارگي و شكافي كه بر اثر مصيبت رحلت پيامبر (ص) ايجاد شده وسيع است؛ «وَهْي» بر وزن «رمي» به معناي پارگي و جدايي است. مقصود حضرت اين است كه پارگي‏اي كه بر پيكر امّت اسلام بعد از رحلت پيامبر وارد شد، وسيع و زياد است و سرآغاز تمام تشتت‏ها و فرقه‏گرايي‏هاي امّت اسلام تاكنون، همان جريان سقيفه و انحراف مسير رهبري و امامت مي‏باشد.
(2) (وَ اسْتَنْهَر فَتْقُه)
(و جدايي (ناشي از اين مصيبت) وسيع و بزرگ است.)
«استنهر» از «نَهَر» است، به معناي وسعت و زيادي؛ «فَتق» هم به جدايي و پاره پاره شدن مي‏گويند؛ اين جمله نيز اشاره است به
فتنه‏ها و جدايي‏هاي امّت اسلام بعد از رحلت پيامبر (ص) (3) (وَ انْفَتَق رتْقُه)(و آن همبستگي كه وجود داشت (به سبب رحلت پيامبر (ص) شكاف پيدا كرد.)
«انفتاق» يعني شكاف و «رتق» يعني همبستگي و اتحاد؛ در آيه‏ي قرآن نيز آمده است: (أنّ السَّمواتِ وَالأَرْضَ كانتا رتقاً يعني: «آسمانها و زمين به هم چسبيده و متصل بودند، پس ما آنها را جدا نموديم.»
ظاهر اين آيه، فرضيه‏ي هيأت امروز را تأييد مي‏كند كه كره‏ي زمين و ساير سيارات همگي با خورشيد يك چيز بوده‏اند، به شكل يك شعله آتش؛ سپس از هم جدا شده و هر كدام در مداري قرار گرفته‏اند و سپس منجمد شده و شرايط زندگي بشر در روي زمين به وجود آمده است.
(4) (وَ أظلمتِ الأَرض لِغيبَتِه)
(و زمين به واسطه غيبت (و رحلت) پيامبر (ص)تاريك و ظلماني شد.)
يعني با رحلت پيامبر(ص) نور اسلام و عدالت و صداقت و حقيقت، ضعيف گشت؛ و ظلمت تفرقه و ناخالصي و قدرت‏خواهي و فرصت‏طلبي فزون يافت.
(5) (و كسفت الشّمس والقَمَر)
(و خورشيد و ماه گرفتند (كنايه از اينكه زمين تاريك شد).)
«كسف» هم متعدّي است و هم لازم؛ اگر به صيغه‏ي معلوم باشد، لازم است و اگر به صيغه‏ي مجهول خوانده شود، متعدّي خواهد بود.
در اينجا كه حضرت مي‏فرمايد: «كسف الشمس والقمر»، يعني: در اثر رحلت پيامبر (ص)خورشيد و ماه گرفتند؛ منظور حضرت اين نيست كه در واقع خورشيد و ماه گرفتند، بلكه اين كلامشان كنايه از اين است كه با رفتن پيامبر اكرم (ص)عالم تاريك و ظلماني شد.
(6) (و انتشرت النّجوم لِمُصيبَتِه)
(و از مصيبت رحلت آن حضرت، ستاره‏ها پراكنده شدند.)
اين كلمات، همه شدّت مصيبت رحلت پيامبر اكرم (ص) را مي‏رساند و كنايه از اين است كه كأنّه قيامتي برپا شد و همه‏ي عالم از مصيبت رحلت ايشان متأثر شدند.
(7) (وَ أكْدَتِ الآمال)
(و آرزوها به بي‏خبري و نااميدي كشيده شد.)
«كدي» كه ريشه‏ي «أكدت» هست، به معناي چيز بي‏خير و بي‏خاصيت است؛ مسلمانها به پيامبر (ص)اميد بسته بودند و آرزوهاي زيادي داشتند، ولي با رحلت آن حضرت، آرزوهايشان به نااميدي مبدل شد. طبق وعده‏هاي قرآني و گفتار پيامبر اسلام (ص)مسلمانان اميد داشتند كه تمام مردم روي زمين به اسلام و عدالت روي آورند و عدالت و توحيد در زمين پياده شود؛ ولي رحلت پيامبر اسلام و حوادث بعد از آن ناشي از حب دنيا و رياست و قدرت عده‏اي فرصت‏طلب بود، همه‏ي اميدها را به يأس مبدل ساخت، و طرفداران عدالت و توحيد خانه‏نشين و قرباني شدند.
(8) (وَ خَشَعَتِ الجِبال)
(و كوهها خاشع شدند.)
اين تعبيرات حضرت همه‏اش كنايه است؛ خاشع شدن كوهها يا اشاره است به شدّت مصيبت رحلت پيامبر (ص)و يا اينكه اشاره است به سستي و ضعفي كه افراد نشان دادند؛ يعني كساني كه در گذشته همچون كوه، محكم در مقابل حوادث ايستادند، امروز همگي سست و ضعيف شده‏اند.
(9) (وَ أضيع الْحَريم)
(و حريم پيامبر(ص) ضايع شد.)
يعني سياست‏بازان حاكم، كاري كردند كه حريم پيامبر كه همان اهل‏بيت عصمت و طهارت (ع) هستند، در معرض هتك و توهين قرار بگيرند؛ كساني كه بايد حامي و مدافع مكتب و حقايق اسلام و قرآن باشند و خطر دشمن را دفع نمايند، خود در معرض خطر هجوم و توهين قرار گرفتند.
(10) (وَ ازيلَتِ الحُرْمَةُ عِنْدَ مَماتِه)
(و حرمت (اهل‏بيت پيامبر (ص)) با رحلت او زائل شد.)
يعني شما با اين كاري كه كرديد، حريم خانه‏ي پيامبر (ص)را از بين برديد؛ اصلاً خانه‏ي پيامبر (ص)و علي (ع)پايگاه اسلام بود، حالا بعد از رحلت پيامبر(ص) يك مشت رجاله را مأمور كرده‏اند تا به اسم دفاع از خلافت و اسلام بيايند حريم اهل‏بيت را بشكنند و به حضرت زهرا (ع) جسارت كنند، در حقيقت با اين اعمالشان حرمتها را شكستند و اساس هزاران ظلم و جنايت را در طول تاريخ اسلام بنا نهادند.
(فَتِلْكَ وَاللَّه النازِلَةُ الكُبْري وَالمُصيبةُ العُظمي)، (پس به خدا سوگند، اين حوادث، مصيبتها و پيشامدهاي بزرگي است.)
حضرت زهرا(س) بدون دليل و بي‏جهت اينگونه حوادث بعد از رحلت پيامبر (ص) را به بزرگي و عظمت ياد نمي‏كنند؛ وقتي درست بررسي كنيم ريشه‏ي تمام جنايات و انحرافات و مظالمي كه به نام اسلام و عدالت و خلافت در بين مسلمانها انجام شد، همان حوادث سقيفه و خليفه‏تراشي بعد از رحلت پيامبر (ص) بود.
(لامثلها نازلة)، (هيچ مصيبتي همانند (و به بزرگي) اين مصيبت نمي‏باشد.) زيرا اين مصيبت و حوادث بعد از آن، علّةالعلل حوادث ناگوار ديگر بود كه به دست حكومتهاي به ظاهر اسلامي بني‏اميّه و بني‏عباس در تاريخ اسلام به وجود آمد.
(وَ لا بائقة عاجلة)، (و هيچ مصيبت بزرگي مثل مصيبت رحلت پيامبر (ص)نيست.)
«بائقة» به مصيبت بزرگ مي‏گويند.(1)
پي نوشت:
1. حسين علي منتظري، خطبه حضرت زهرا (س)، قم، دفتر حضرت آيت الله العظمي منتظري، 1374، چاپ دوم ، ص 171-175.

موفق و موید باشید