با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
در ابتدا اين حادثه تلخ را به شما و خانواده محترمتان تسليت عرض مي كنيم و براي اين خانواده بزرگوار رحمت و مغفرت الهي را خواستاريم؛ در خصوص پرسش شما بايد اشاره شود كه در اين گونه امور به طوري دقق و قطعي نمي توان اظهار نظر نمود. ولي به طور كل مي توان گفت:
زندگي آدميان در عالم آخرت، وضع و حال خاص خود را دارد و كاملاً با شرايط زندگي دنيا متفاوت است، مثلاً زندگي دنيا به حكم اجتماعي بودن حيات دنيايي به صورت جمعي است. افراد مختلف با گرايشهاي عقيدتي و رفتاري به دليل نيازهاي زندگي به صورت اجتماعي زندگي ميكنند و هر گروهي سرگرم حرفه و شغل خاص هستند و با داد و ستد اجتماعي، زندگي خود را اداره و نيازهاي همديگر را برآورده مينمايند، ولي در برزخ و آخرت هر كسي بر سر سفره عمل خود نشسته است.
زندگي جمعي آدميان در عوالم بعد از مرگ، چه در برزخ و چه در مراحل بعدي، بر اساس درجه وجودي و اعمالشان شكل ميگيرد، مثلاً گروه صالحان در برزخ در كنار هم بوده و از همديگر خبردار هستند و در جايي به نام واديالسلام به سر ميبرند، در حالي كه افراد ناصالح و كفار در محل ديگري به نام برهوت جمع ميشوند.
در اين ارتباط رواياتي نقل شده: حضرت اميرمؤمنان(ع) خطاب به ابي بكاته فرمود:
اگر پرده از برابر چشمهاي شما كنار رود، مي بينيد كه ارواح مؤمنان در واديالسلام حلقهوار به گرد خود نشسته و با يكديگر به سخن و گفت و شنود مشغولاند. روح هر مؤمن در واديالسلام، و روح هر كافري در برهوت ميروند، مؤمنان در واديالسلام در لذت و شادماني به سر ميبرند، ولي كفار در صحراي برهوت اجتماع دارند و گرفتار رنج و عذاباند.(1)
طبق اين گونه روايات معلوم ميشود كه ملاك در عالم آخرت، ايمان و عمل صالح است. صالحان و نيكان در آن جا با هماند و محبت بين آنان است و گرنه افراد ناصالح هيچگونه محبت با افراد صالح ندارند و با هم نخواهد بود. بعيد نيست كه بگوييم اين خانواده مومن هم در برزخ از حال هم مطلعند، بلكه در كنار يكديگر به سر مي برند.
در برخي روايات آمده: رسول خدا فرمود: «انت مع من احببت؛(2) با كسي خواهي بود كه او را دوست ميداري». از اين روايت هم شايد بتوان استفاده كرد كساني كه در دنيا به هم محبت دارند، در آخرت در كنار هم خواهند بود، ولي در عين حال، ايمان و اعتقاد و يكسان بودن مراتب درجه كمالات معنوي به عنوان يك اصل كلي مطرح خواهد بود. كساني كه همگوناند، با هم خواهد بود و گرنه فرد ناصالح چگونه ميتواند در كنار فرد صالح باشد؟!
پي نوشت ها:
1. سيدمحمد حسيني، تهران، معادشناسي، نشر علامه طباطبايي مشهد، 1367 ش، ج 3، ص 236.
2. كليني، فروع كافي، نشر دارالكتب الاسلاميه تهران، 1357ش، ج 8، ص 80.
موفق و موید باشید
