تفاوت میان انس و جن

با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
اگر چه اجنه از حيث زمان و مكان محدويت انسان را نداشته، اما اين امر به معناي عدم محدوديت مطلق براي آن ها نمي باشد. مطابق آيات قرآن، آنان نيز مرگ و مير داشته و از ورود به برخي از مكان ها منع شده اند. در سوره اعراف مي فرمايد:
"چنين كسانى عذاب خدا بر آنان حتمى شده است. در زمره امت‏هاى گذشته از جن و انسند كه زيانكار شدند"(1). در سوره جن از قول برخي از اجنه مي فرمايد:"با اين كه قبلا به راحتى در آسمان به گوش مى‏نشستيم، ولى امروز هر كس بخواهد چيزى بشنود، شهاب ها را در كمين مى‏بيند".(2)
بر اين اساس اولاً اگر چه ماهيت وجودي اجنه به گونه اي است كه محدوديت كم تري نسبت به انسان ها دارند. اما اين امر به معناي عدم محدوديت به صورت مطلق و به تعبيري وراء زمان و مكان نيست.
ثانياً : مطابق آيات و روايات ملاك برتري انسان نسبت به سائر موجودات، محدوديت و يا عدم محدوديت زماني و مكاني آن ها نبوده، چرا كه در اين صورت شيطان از همه موجودات مختار برتر مي باشد. آنچه ملاك برتري انسان نسبت به اجنه مي باشد، خصوصيتي است كه خداوند مرتبه عالي آن را به انسان ها عطا كرده است و آن نيروي تعقل وي مي باشد. با همين نيرو، وي را بر اجنه و سائر موجودات برتري داده:
"وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَني‏ آدَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى‏ كَثيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضيلاً؛(3) آدميزادگان را گرامى داشتيم .آن ها را در خشكى و دريا، (بر مركب هاى راهوار) حمل كرديم. از انواع روزي هاى پاكيزه به آنان روزى داديم و آن ها را بر بسيارى از موجوداتى كه خلق كرده‏ايم، برترى بخشيديم".
معناى برتري انسان بر ساير موجودات اين است كه در غير عقل از ساير خصوصيات و صفات هم انسان بر ديگران برترى داشته ؛ هر كمالى از جمله نيروي تعقل كه در ساير موجودات موجود است، حد اعلاى آن در انسان وجود دارد(4).
اثبات عقل براي انسان به معناي نفي عقل در ميان سائر موجودات نيست، بلكه عقل خود داراي مراتبي بوده كه حد آن به نسبت به موجودات مختلف، متفاوت است. بر همين اساس است كه انسان بر خلاف سائر موجودات هر روز براي پيشرفت خود قدم هايي برداشته و به سوي كمال در حركت است. در اين ميان قادر است حتي اجنه را در تسخير خود درآورده و از آن ها كمك بگيرد(5). حال با اين ملاك انسان بر جن برتري داشته و خداوند در قرآن از آن به عنوان خليفة خود ياد كرد:
"إِنِّي جاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَليفَة" (6)" و روح وي را منتاسب به خود دانسته كه با اين مقام و منزلت متحق آن مي شود كه مسجود ملائك قرار گيرد: "فَإِذا سَوَّيْتُهُ وَ نَفَخْتُ فيهِ مِنْ رُوحي‏ فَقَعُوا لَهُ ساجِدين؛(7) پس چون كار او را به پايان رسانيدم و از روح خود در او دميدم ،بايد كه برايش به سجده افتيد.
پي نوشت ها:
1. احقاف(46)آيه 18.
2. جن (72)آيه 9.
3. اسراء(17)آيه0 7.
4. موسوي همداني، ترجمه تفسير الميزان، چ دفتر انتشارات اسلامى، قم 1374 ه ش، ج13، ص 215.
5. همان.
6. بقره(2)آيه 30.
7. حجر(15)آيه 29.

موفق و موید باشید