چرا خداوند از همان اول کمال مطلوب را به انسان نداد تا انسان این همه رنج و سختی را در راه رسیدن به خداوند متحمل نشود؟

با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
به يقين براي خداوند دشوار نبود كه از ابتدا همه انسان ها را در اوج كمال و لايق بهشت بيافريند، اما فلسفه آفرينش و شكوه داستان خلقت با زندگي بي مقدمه انسان ها در نعمت بهشت رقم نمي خورد، بلكه اين امر با بهشتي شدن اختياري بشر حاصل مي شود. زيبايي و شكوه داستان به آن است كه همه افراد به طور مساوي از فرصت خود براي رسيدن به بهشت بهره ببرند.
خدا كسي را جهنمي و كس ديگر را بهشتي نمي كند. فرجام بهشت يا دوزخ براي انسان از مقوله «شدني ها»ست؛ يعني بايد به دنيا بياييم تا بهشتي يا جهنمي«بشويم»؛ ظرف وجود ما با حضور در دنيا و طي مراحل علمي و عملي و گذر از فراز و نشيب ها شكل مي گيرد. بنابراين تا به دنيا نياييم، پاداش و كيفر معنا پيدا نمي كند.
خدا انسان را موجودي مختار خلق نموده و امكان انتخاب مسير صحيح و ناصحيح را هم به او داده ؛ انسان است كه مي تواند در اين صحنه آزمون سرنوشت خود را مطابق اراده و آزادي كه در اختيارش قرار گرفته ،رقم بزند. در نتيجه هر سرنوشتي كه پيش رويش قرار بگيرد، به خودش مربوط است. اين همه زيبايي آفرينش است كه در صورت اعطاء يكباره و بي دخالت انسان ارزشي نداشت و عالم را با شكوه تر نمي نمود ؛ نهايت امر اين بود كه انسان در اين ساختار موجودي همانند فرشتگان باشد .
اما كمالي كه انسان در اثر رنج و تلاش خود به دست مي آورد و در گيرو دار سختي هاي دنيا براي خود حاصل مي كند، به مراتب ارزشمند تر از هر نعمت اعطائي خواهد بود و حتي لذت و شيريني و ارزش آن براي خود بشر به مراتب بيشتر و بالاتر تلقي مي گردد.
اما چرا بندگان در دنيا گرفتار رنج و مشقت و درد مي شوند؟
بخشي ازدردها و رنج هاي بشر ناشي از اعمال خودشان است. ارتباطي با خداوند و خواست مستقيمش ندارد. خداوند ساختار عالم را بر اساس رابطه علي و معلولي تعريف كرده است. در مسير زندگي طبيعي براي هر علتي معلولي تعريف نموده و از طريق مختلف نتايج مطلوب و نامطلوب را به بشر گوشزد كرده؛ اما او است كه گاه مسيرهايي را مي پيمايد كه در نهايت به درد و رنج و غم منتهي مي گردد. خدا در قرآن مي فرمايد :
« وَ ما أَصابَكُمْ مِنْ مُصيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْديكُمْ وَ يَعْفُوا عَنْ كَثيرٍ؛ (1)هر مصيبتى به شما رسد، به خاطر اعمالى است كه انجام داده‏ايد، و بسيارى را نيز عفو مى‏كند! »
اما در كنار همه اين موارد به يقين مواردي از درد و رنج و غم براي بشر تصور مي شود كه لازمه ساختار عالم است. به طور طبيعي عموم بشر با آن دست به گريبان اند ؛ غم ازدست دادن عزيزان و رنج تنهايي ها و جدايي ها و ... همه اموري از اين دست هستند؛ چرا خداوند اين امر را براي بشر پسنديد ؟
در اين زمينه با توجه به مقدمه اول بايد گفت :
مهم ترين فلسفه اين امر آن است كه خداوند به وسيله حوادث، انسان ها را امتحان مي كند. قرآن مي فرمايد: "قطعاً همه شما را با چيزي از ترس و گرسنگي و زيان مالي و جاني، و كمبود ميوه ها آزمايش مي كنيم و بشارت ده استقامت كنندگان را".(2)
خداوند براي شكوفا كردن استعدادها و پرورش دادن بندگانش، آنان را با گرفتاري ها مي آزمايد، يعني همان گونه كه فولاد را براي استحكام بيش تر در كوره مي گذارند تا به اصطلاح آبديده شود و فلز خالص به دست آيد، آدمي را نيز در كوره حوادث سخت پرورش مي دهد تا مقاوم گردد و در نهايت خالص گشته لايق بهشت شود .
علي (ع) فرمود: "در حوادث روزگار جوهر مردان شناخته مي شود".(3)
و : "سازندگي بلا و گرفتاري ها براي مؤمن موثر تر است از اثر باران در زمين ".(4)
حضرت صادق (ع) فرمود: "بلا زينت مؤمن است".(5)
رسول گرامي اسلام فرمود: "خداوند بنده مؤمنش را با بلا تغذيه مي كند، همان گونه كه مادر فرزندش را با شير تغذيه مي كند".(6)
حضرت صادق (ع) فرمود :"مؤمن به منزله كفه ترازو است. هر اندازه ايمانش زياد شود، گرفتاريش زياد مي شود ".(7)
ازاين نكات به دست مي آيد كه همه رنج ها و درد ها عين لطف و محبت خداوند به بندگان و زمينه رسيدن آن ها به مقصد نهايي، يعني بهشت است حتي دردها و رنج هايي كه بشر به خاطر اعمال نادرست خود بر خود تحميل مي كند ،نوعي زمينه تطهير براي اوست. زمينه برطرف كردن مشكل در دنيا و راحتي در آخرت را فراهم مي آورد. رنج و درد دنيايي به نوعي كفاره عمل نادرست و انتخاب غلط در دنيا خواهد بود. اين مكافات آسان دنيايي لطف خداوند در حق بندگان گنهكار است.
نكته مهم در سرتاسر موضوع آن است كه نگاه خود را به زندگى در اين جهان نبايد محدود كنيم. اين بخش از زندگى را بايد در پيوست با بخش عظيم‏تر از زندگى و حيات جاودانه و عالم برتر و حقيقى‏تر نگاه كنيم. اگر نگاه ما به زندگى محدود به دنيا بود، اشكال وجود برخي رنج ها در دنيا به جا بود، در حالى كه هر چيزى در دنيا، آزمايشى براى انسان است كه در عالم ديگر نتيجه آن را خواهيم ديد.
پي نوشت ها:
1 . شوري (42) آيه 30.
2 . بقره (2) آيه 155.
3 تا 7 .محمدي ري شهري، ميزان‌الحكمه، مكتب ‌الاعلام الاسلامي، قم 1404 ق، واژة بلا، شمارة 1891 ، 1899، 1931، 1950.

موفق و موید باشید