چرا ائمه ی معصومین دارای چند همسر بودند؟
با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
ائمه ما، انساني چون انسان هاي ديگر بودند با تمام غرايز و اميال طبيعي كه در وجود آدمي است. از اين جهت هيچ تفاوتي با انسان هاي ديگر نداشتند، پس در وجود آن ها نيز ميل و كشش غريزي و جنسي وجود داشت. اصولاً از اين جهات هيچ تفاوتي ميان آن ها و انسان هاي ديگر نيست. اگر ميل غريزي در تقابل با كمالات انساني و كسب فضايل باشد و مانعي در راه رسيدن به قرب الهي قرار گيرد، آن ها قرب به خداوند و كسب فضايل را بر آن غريزه مقدم مي دارند. اين مسئله ر ا مي توان در تاريخ به خوبي مشاهده كرد.
تعدد همسر گزيني چيزي نبود كه ناهمگون با كمالات انساني باشد. اين مسئله اگر چه ارتباط با ميل جنسي دارد، اما به معناي شهوتراني نيست كه تنها انگيزه براي ازدواج را در مسئله غريزه جنسي جستجو كنيم.
( ازياد نسل و فرزندان و ذريه آنان ) نيز مي تواند يكي از آن اهداف باشد تا كساني كه متولد مي شوند، مستقيماً تحت تعاليم ائمه معصوم قرار دارند و از تربيت ويژه آنان برخوردار شوند. تأثير نژاد و ژن را نيز بايد اضافه كنيم كه اگر چه تنها عامل تربيتي نيست، اما بي ترديد در ساختار روحيات انساني نقش به سزايي دارد.
اينكه در كجاي تاريخ نقش فرزندان را جستجو كنيم، بهتر است به انقلاب هايي كه در زمان عباسيان و حتي امويان ايجاد شده بود، توجه كنيم كه در رأس آنان غالباً بني حسن (ع) بودند.
حتي امروز مي توانيد نقش فرزندان امامان و سادات و تعداد آن ها را ميان عالمان شيعي و رهبران انقلاب ها ي تاريخي معاصر به خوبي مشاهده كنيد. پس براي فهميدن مسئله مورد نظر بايد اطلاعات بيش تري از تاريخ داشته باشيم.
اهداف و موارد ديگري نيز در ازدواج هاي ائمه وجود داشته كه در ذيل اشاره مي كنيم:
1- ازدواج هاي متعدد در آن عصر امر رايجي بود . به عنوان يك فرهنگ پذيرفته شد كه عيب و نقص تلقي نمي شد. امامان نيز با توجه به برخي ضرورت ها و مصلحت ها به اين كار اقدام مي كردند، از جمله ازياد نسل امامان و سادات و گسترش اسلام اصيل و ناب توسط كساني كه در خانه آنان پرورش يافته بودند و تحت تعاليم مستقيم آنان بودند(زن و فرزندان).
2- امامان در صورت داشتن همسري كه همشان باشد، معمولاً به ازدواج ديگر اقدام نمي كردند، مانند امام علي(ع)كه در زمان حضرت زهرا(س)، همسر ديگري اختيار نكرد.
3- برخي از ازدواج هاي امامان(ع) اختياري نبود، مانند ازدواج امام جواد(ع) با "ام فضل" دختر مأمون عباسي.
4- گاهي علت ازدواج هاي امامان(ع) روش تربيتي و بها دادن به زيردستان و طرد امتيازات جاهلي است، مانند ازدواج امام سجاد(ع) با كنيزي كه اوّل او را آزاد كرد، تا اين انديشه را ميان مردم ايجاد كند كه يك برده و كنيز مانند يك انسان آزاد است و مي تواند تمام امتيازات اجتماعي آنان را نيز داشته باشد؛ بنابراين امام در عين حال كه مي توانست با كنيز خود همبستر شود، اما با آزاد كردن و ازدواج با او، پيام خاصي را به مردم ابلاغ كرد. به همين خاطر بود كه "عبدالملك مروان" به حضرت خرده گرفت كه چرا فردي از بزرگ خاندان قريش با يك كنيز آزاده شده ازدواج نموده است. حضرت فرمود: "اسلام تفاخرات جاهلي را لغو نموده است".(1)
5- بعضي از ازدواجهاي آن ها مثل بعضي از ازدواجهاي پيامبر(ص) جنبه سياسي و يا براي تأليف قلوب و ارتباط با يك جمعيت و قبيله بوده است.
6- ازدواجهاي متعدد در زمانهاي گذشته - مخصوصا در زمان معصومين - بيش تر به خاطر اوضاع بد اقتصادي و عدم امنيت براي بانوان بود. چيزي كه ما از زمان حدود پنجاه سال قبل در جامعه خود سراغ داريم؛ مثلاً وقتي زني شوهرش مي مرد، شديدا در تنگنا قرار مي گرفت؛ چون آن روز تنها راه معيشتي خانوادهها شوهر بود . كار براي خانمها نبود و اگر هم بود، خيلي از افراد كار كردن را براي زنها بد مي دانستند. مسأله ديگر عدم امنيت بود. كساني كه شوهر و همسر نداشتند، در تهديد امنيتي قرار داشتند.
زنان در آن دوران كه مثل اكنون حكومت مقتدر و فراگير در تمام شئون وجود نداشت؛ بسيار نيازمند به حامي بودند. حامي كه از هر جهت آنان را تحت حمايت خود قرار دهد و براي آنان محل امني ايجاد كند تا داراي آرامش باشند؛ بنابراين همسر گزيدن يكي از راه هاي موثر و بلكه در برخي موارد تنها راه بود ؛ به همين خاطر حتي زناني كه به سن بالا هم مي رسيدند و شوهر از دست مي دانند، مجدداً ازدواج مي كردند. اين مسئله شايد اصلاً امروز و در جامعه معاصر مورد نداشته باشد. بنابراين قضاوت كردن با معيارهايي امروزي در مورد حوادثي كه مربوط به گذشته و با معيارها و شرايط ديگر بود، بسيار دشوار و بلكه نادرست است.
پي نوشت:
1. علامه مجلسي، بحار، ج46، ص 105.
موفق و موید باشید
