با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
تقليد به معناى رجوع غير متخصّص به متخصّص است؛ به همان دليل كه ما در مسائل طبّى، به طبيب و در مسائل ساختمانى، به مهندس ساختمان و در ساير كارها، به اهل خبره و متخصص آن كار مراجعه مىكنيم، در شناخت احكام عملي اسلام نيز بايد به فقيه، كه متخصّص در استنباط احكام دين است، مراجعه كنيم.
آياتي از قرآن نيز دلالت بر ضرورت تقليد در اينگونه امور دارد.
الف: آيه نَفْر:
از جمله آياتى كه براى ضرورت تقليد به آن استناد شده است آيه نَفْر است. خداوند متعال در اين آيه مىفرمايد:
«وَ ما كانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَ لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ »(1) « شايسته نيست مؤمنان همگى (بسوى ميدان جهاد) كوچ كنند. چرا از هر گروهى از آنان، طايفهاى كوچ نمىكند (و طايفهاى در مدينه بماند)، تا در دين (و معارف و احكام اسلام) آگاهى يابند و به هنگام بازگشت بسوى قوم خود، آنها را بيم دهند؟! شايد (از مخالفت فرمان پروردگار) بترسند، و خوددارى كنند.»
چنانكه در تفسير نمونه آمده (2)گروهى از علماى اسلامى به آيه فوق بر مساله جواز تقليد استدلال كردهاند، زيرا فرا گيرى تعليمات اسلام و رساندن آن به ديگران در مسائل فروع دين و لزوم پيروى شنوندگان از آنها همان تقليد است.
البته پيرامون دلالت آيه بر مقصود، اشكالاتى شده است كه در كتابهاى فقه و اصول، همراه با پاسخهاى آن آمده است.
ب: آيه ذكر:
از ديگر آياتى كه براى ضرورت تقليد مورد استناد قرار گرفته است، آيۀ ذكر است. خداوند متعال مىفرمايد: «فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُون» (3) « اگر نمىدانيد، از آگاهان بپرسيد.»
گرچه در روايات مصداق بارز اهل الذكر معصومين (ع) دانسته شده، اما اين مساله هيچ گونه منافاتى با عموميت مفهوم آيه و همچنين مورد نزول آن كه دانشمندان اهل كتاب است ندارد، و به همين دليل علماى اصول و فقهاى ما در مباحث مربوط به اجتهاد و تقليد و پيروى ناآگاهان در مسائل دينى از آگاهان و مجتهدين به اين آيه استدلال كردهاند. دلالت آيۀ شريفه به اين نحو است كه ظاهر از وجوب سؤال اين است كه به جواب آن عمل كنند وگرنه سؤال نمودن لغوست. بنابراين، آيۀ شريفه دلالت مىكند كه افراد ناآگاه در مقام عمل بايد به عالم و متخصّص مراجعه كند و اين همان تقليد است.(4)
پي نوشت ها:
1. توبه(9) آيه 122.
2. آيت الله مكارم شيرازى، تفسير نمونه، تهران، دار الكتب الإسلامية، 1374ش، ج8، ص 193.
3. نحل(16) آيه 43.
4. آيت الله مكارم شيرازي، دائرة المعارف فقه مقارن، قم، مدرسه امام على بن ابى طالب (ع)، 1427ق، ص497.
موفق و موید باشید
