با توجه به آياتي نظير والله سريع الحساب و حديث ان الله يحاسب الخلائق كلهم في مقدار لمح البصر پس چرا در مواقف پنجاه گانه قيامت هزاران سال معطل مي شوند./
با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
ابتدا بايد معناي سريع الحساب بودن خدا را بررسي نماييم و در سايه روشن شدن معناي آن، پاسخ سؤال شما نيز روشن مي گردد.
درباره معناى سرعتِ حساب چند وجه ذكر شده است:(1)
اوّل: مراد از حساب در اين گونه آيات، جزاء باشد بدين معنا كه خداوند در مجازات بندگانش نسبت به اعمالى كه انجام دادهاند، سريع است؛ و وقت رسيدن پاداش يا عقاب عمل نزديك است. بنابراين در آياتي كه بحث سريع الحساب بودن مطرح شده، از جزا و پاداش عمل به حساب تعبير شده است.
دوّم: آنكه حسابرسي جميع خلائق در روز قيامت سريع است و اينگونه نيست كه حسابرسي يك شخص، مانع حسابرسي از شخص ديگر باشد همانطور كه شأني از شئون الهي مانع و شاغل ساير شئون خداوند متعال نيست. روايتي هم كه مي فرمايد خداوند به اندازه چشم به هم زدن به حساب بندگان رسيدگي مي كند. ناظر به همين معناست. يعني خداوند متعال مانند ما انسان ها محدود به زمان و مكان نيست تا محاسبه هر شخص جداگانه صورت بگيرد. در روايتي از حضرت علي (ع) مي خوانيم:« معناه أنه يحاسب الخلق دفعة كما يرزقهم دفعة» (2) « معناي آن اين است كه خداوند تمام مخلوقات را دفعةً واحدة حساب مي كشد همچنانكه دفعةً واحدة آنان را روزى مي دهد.»
سوّم: آنكه منظور از سريع الحساب بودن سريع القبول بودن باشد و خداوند سبحان دعاى بندگانش را زود به مرحله قبول ميرساند، و اگر بندگان در إجابت درخواست يكديگر درنگ دارند. اما خداوند متعال بي درنگ حاجات را برآورده مي كند.
با توجه به وجوه مذكور بايد بگوييم كه وجه اول و سوم از محل بحث ما خارج است. زيرا معناي حساب در اينجا حسابرسي در روز قيامت نيست. اما با پذيرش وجه دوم جاي اين سؤال وجود دارد كه اگر حسابرسي خداوند سريع است. پس توقف در مواقف قيامت چگونه قابل توجيه است.
در پاسخ اين مسئله مي توان گفت كه اولا: موقف حسابرسي يكي از مواقف قيامت است و آنچه سريع دانسته شده حسابرسي است نه ساير مواقف و توقف هاي متعددي كه انسان ها در ساير مواقف دارند با سريع الحساب بودن در موقف حسابرسي منافات ندارد.
ثانيا: چنانكه گفتيم مراد از سريع الحساب بودن اين است كه حسابرسي يك شخص، مانع حسابرسي از شخص ديگر نمي گردد و لذا لازمه سريع الحساب بودن اين نيست كه هيچ زماني براي محاسبه صرف نشود.
ثالثا: از آيات و روايات استفاده مي شود كه برخي انسان ها حسابرسي آسان و برخي حسابرسي شديد و سوء دارند و لذا مي توان گفت كه حسابرسي سريع اقتضاي ذات نامحدود الهي است. اما محاسبه شوندگان يك جور نيستند آنها كه اهل ايمان و عمل صالح بوده اند و نامه أعمال آنها به دست راست آنها داده شده به سرعت حسابرسي مي شوند و اهل كفر و فساد توقف زيادي در هنگام حسابرسي دارند و دچار سوء الحساب مي گردند. چنانكه خداوند متعال مي فرمايد:« فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ بِيَمينِهِ (*) فَسَوْفَ يُحاسَبُ حِساباً يَسيراً » (3) « پس كسى كه نامه اعمالش به دست راستش داده شود، (*) بزودى حساب آسانى براى او مىشود.»
بنابراين بايد بگوييم كه حسابرسي گرچه براي خداوند متعال در يك لحظه صورت مي گيرد. اما به نسبت به انسان ها مختلف مي گردد و لذا زمان توقف براي حسابرسي در روز قيامت نسبي است يعني نسبت به مؤمنان سريع و آسان و نسبت به كافران طولاني و سخت است.(4)
پي نوشت ها:
1. طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البيان فى تفسير القرآن، تهران، انتشارات ناصر خسرو، 1372 ش، ج2، ص530 .
2. طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البيان فى تفسير القرآن، تهران، انتشارات ناصر خسرو، 1372 ش، ج2، ص531.
3. إنشقاق(84) آيه 7و8.
4. ر.ك: علامه تهراني، سيد محمد حسين، معاد شناسى، مشهد، نور ملكوت، 1427 ق، ج8، ص 264.
موفق و موید باشید
