شما می گویید که خداوند صفاتی دارد و به همین دلیل دست به افرینش زده است
ایا خدا به صفات خود کنترلی نداردو چون فلان صفت را دارد حتما باید دست به
خلقت بزند؟
با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
اينكه خداوند اراده داشته و بر اساس آن قادر به تصميم گيري در امور مختلف از جمله خلق و ...است، شكي وجود ندارد و آيات متعددي از قرآن اشاره به مريد و صاحب اراده بودن خداوند دارد، اما در مورد خلقت خداوند بايد گفت، مطابق مطالب بيان شده در پاسخ قبل، از طرفي اصل وجود براي همه موجودات از جمله انسانها خير بوده و هيچ موجودي نيست كه اصل وجود فارغ از بلايا و... را بد بداند و خواستار عدم محض باشد. از طرفي ديگر از آنجا كه خداوند عالم و قادر بر خلق موجودات و اعطاء اصل وجود به همه آنها بوده و هيچ نقص و عيبي مانع از اين امر نيست، خداوند بر خلق آنها اقدام كرده و به نوعي وجود به آنها اعطاء كرده است.
بنابراين نكته آن است كه گرچه خداوند مي تواند با خواست و اراده خويش وجود را براي منع كند. اما ا ز آنجا كه در ذات، هيچ دليلي براي اين امر وجود ندارد، خداوند اين كار را انجام نمي دهد و در واقع همين امر نيزبا اراده و خواست خداوند صورت مي گيرد.
بر اين اساس صفت علم، قدرت، عدم بخل و...در خداوند مقتضي آن است كه با نبود مانع، از اعطاء كمالي مانند وجود، براي ديگران دريغ نكرده و به آنها عنايت نمايد و اين، لازمه صفت كمال در خداوند است و اين امر غير آن است كه بگوئيم خداوند در اين امر مجبور بوده و به نوعي صفت خود كنترلي و اراده براي عدم اعطاء وجود ندارد.
و اين امر انحصار در وجود ابتدايي نداشته، بلكه در ادامه حيات نيز، صفات مطرح شده در خداوند مقتضي آن است كه فيض او دائمي بوده و بر اساس آن هر موجودي كه لايق صفتي خوب بوده ، به او عنايت نمايد. مگر آنكه اين امر با مانعي روبه رو شود كه در اين صورت نيز فيض از جانب خداوند تام و كامل است. اما براي خود آن موجود در دريافت اين فيض، مانع وجود دارد.
كه البته ظاهر برخي از متون روايي حاكي از آن است كه در مورد خلق، به هر حال موانع وجود داشته و خداوند به هر دليل اراده خلق نكرده است در روايتي از امام باقر(ع) نقل شده است كه امام در آن روايت مي فرمايد"ُ كَانَ اللَّهُ وَ لَا شَيْءَ غَيْرُهُ ..."(1) خدا بود و هيچ چيز غير او نبود..." كه مطابق اين حديث فقط خداوند موجود بوده و خلقت همه موجودات بعد آن، با اراده خداوند صورت پذيرفته است.
خلاصه آنكه ضرورت در همه موارد به معناي جبر و عدم اراده در خداوند نيست و اراده و خواست خداوند بر آن تعلق گرفته است كه با فراهم بودن شرائط، كمال و جود به امري تعلق گيرد مانند كريمي كه صفت كرامتش مقتضي آن است كه با فراهم بودن شرائط، از بخشش دريغ نكند با اينكه در واقع، قدرت بر عدم تفضل نيز دارد.
پي نوشت ها:
1. شيخ صدوق، التوحيد، جامعه مدرسين حوزه علميه قم، 1498 ه ق، ص 145.
موفق و موید باشید
