با سلام. من شب قدر محضر یکی از روحانیون توی مسجد جامع شهر بودم که در مورد فضایل روزه روزهای خاص ماه رمضان صحبت می کردند(توی مسجد حدود سه هزار نفر مرد و زن بودند).گفتش که خداوند برای روزه فلان روز ماه رمضان توی بهشت هفتاد هزار شهر و توی هر شهر هفتاد هزار خونه و آخرش رسید به اینکه هفتاد هزار ظرف غذا و توی هر ظرف هفتاد هزار نوع غذای متنوع به آدم میده.من سوالم اینه اگه خدا روزه ماه رمضون منو قبول کنه بهشتو اصلا نمیخوام فقط یه قدرتی، یه فکری به من یا سردمداران حکومت اسلامی بده که دنیا را از این وضع اسفبار نجات بدیم.مثلا من اینا را میخوام چیکار؟ یا قبر سه هزار فرسخی را؟ آخه اینا چیه تو گوش مردم زمزمه می کنن واقعا مشکل امروز مردم دنیا اینه؟
و هزاران نفری که مثل من فکر می کنند.
با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
در مورد نامه ارسالي نكاتي كوتاه را به عرض مي رسانيم:
1- روشن است كه قضاوت فردي چون ما كه در سخنراني مذكور حضور نداشته و مقدمات و توضيحات و نكات قبل و بعد سخن را از نزديك ملاحظه نكرده معقول و بلكه ممكن نيست، در نمتيجه ما را از قضاوت در مورد سخنراني فرد مزبور معاف بدانيد؛ اما در عين حال بايد عرض كنيم كه يكي از مهمترين فنون سخنراني رعايت حال مخاطب و انتخاب درست موضوعات و مباحث و تبيين كامل آن هاست.
در نتيجه تامل در همين نكات است كه در مورد يك سخنراني مي توان اظهار نظر نمود و به منطقي و قابل قبول و تاثير گذار بودن يا نبودن آن ها حكم كرد؛ چه بسا اگر سخنران مزبور در ميان روايات روايت مشابهي را در مورد ثواب و نتيجه روزه داري بيان مي كرد كه دغدغه شما جوان عزيز وامثال شما بوده با همه استبعادي كه ممكن بود در مورد آن داشته باشيد ، اما باز اين وعده را اميد بخش و جذاب مي دانستيد.
بر عكس چه بسا همين روايت مذكور براي فرد يا افراد ديگر تاثير گذار و جذاب و قابل توجه باشد؛ به هر حال با وجود تنوع مخاطبان و تفاوت سليقه ها و تمايلات گوناگون هم انتخاب مطلب و هم نحوه بيان آن براي گوينده دشوار مي شود؛ گرچه نمي توان كج سليقگي در مورد انتخاب مطالب را در برخي موارد و از جانب سخنرانان، بخصوص در مجامع مهم و پر مخاطب ناديده گرفت و انكار نمود.
2- بسياري از مطالب علي رغم ظاهر نامانوس و غير قابل قبولشان با تبيين و توضيحي درست معنايي روشن و منطقي مي يابند كه متاسفانه گاهي در ارائه اين گونه مطالب ظرافت و دقت لازم به خرج داده نمي شود؛ مثلا در مورد روايات ذكر ثواب و فضيلت اعمال ديني تذكر اين نكته ضروري است كه ماهيت دنيا و آخرت كاملا متفاوت از هم بوده و به هيچ وجه نمي توان اين دو عالم و ويژگي هاي آن ها را مشابه هم ديد.
در نتيجه در مقام تبيين ارتباط بين اعمال دنيايي و نتايج و معادل هاي اخروي آن ها كار براي صاحب شريعت دشوار مي شود و ناچار به ذكر برخي تشبيه ها و تمثيل ها و معادل سازي هاي ناقص روي آورده مي شود؛ در نتيجه گاهي براي بيان عظمت ثواب اخروي يك عمل، لذت هاي گوناگون و تمايلات مختلف دنيايي، آن هم با رعايت سطح فهم مخاطب اوليه كلام ارائه مي شد كه نظير آن را در تعابيري چون حوريان متعدد بهشتي يا انواع غذاها و يا مسكن هاي باشكوه و متعدد و ... مي توان يافت.
البته اين كلام به معناي توهمي و غير واقعي بودن اين نعمت هاي ياد شده در آيات و روايات نيست؛ اما مهم آن است كه گمان نكنيم نعمت مذكور در آخرت يقينا به همين شكل و كميت و كيفيت مذكور خواهد بود، بلكه از مجموع اين تعابير مي فهميم كه نعمات اخروي هم مادي اند و هم معنوي و لذت هاي بهشتي شامل لذت هاي روحاني و جسماني مي شوند و به علاوه از نظر كميت و كيفيت التذا قابل مقايسه با نعمت و لذت دنيايي نيستند.
3- مساله نعمت هاي اعمال را نبايد با مشكلات اجتماعي و بشري گره زد ؛ به يقين اعمالي همچون روزه بركات گوناگون و پيامدهاي مثبت دنيايي اعم از شخصي و و اجتماعي هم داشته و دارند كه در جاي خود بيان شده است (1)؛ اما در عين حال در برخي روايات به ثواب ها و پيامدهاي مثبت اخروي آن ها هم اشاره شده (2) كه در جهت تحريك و تشويق مومنان در انجام بهتر اين قبيل عبادات لازم و مفيدند و نمي توان درستي نقل آن ها را انكار نمود.
پي نوشت ها:
1. شيخ صدوق، من لا يحضره الفقيه، چ جامعه مدرسين، قم 1404ه ق، ج 2، ص 73.
2. رك: شيخ كليني، اصول كافى، دار الكتب الإسلامية تهران، 1365 ه ش، ج 4، ص 62.
موفق و موید باشید
